Senhonesteco stimulas senhonestecon: la homa cerbo adaptiĝis al tio

Ĝi troviĝas en homa vivo ekde la infanaĝo kaj en ĉiuj tempoj. Infanoj provas mensogi por senkulpigi sin de kritikenda ago, kiam plenkreskuloj ekscias pri ĝi, por eviti admonon. En lernejoj abundas la studentoj kiu provas ekhavi al si altan poenton dum ekzamenoj, observante liston da respondoj skribitaj en papero, zorge kaŝita de la okuloj de instruistoj kaj kolegoj. Kiam adolta, provas subaĉeti policanon kiu kaptis lin stirante ebria. Plej ofte tiuj agoj nur fariĝas amuzaj temoj en simpla konversaciado aŭ vespermanĝo ĉe geamikoj. Sed kiam publikaj homoj, kiel deputitoj, senatanoj kaj famaj enterprenistoj, profitas de kontraŭleĝaj agoj por riĉiĝi, okazas skandalo kaj ĉiuj akre kondamnadas la agaĉon. Kial homoj senhonestas?

Sciencistoj el Usono kaj Britio proponas klarigon pri tio, kaj laŭ la rezultoj de ilia esploro, ĝi kaŝiĝas en homa cerbo. La teamo kombinis cerbo-skanadon kun kondutaj laboratoriaj eksperimentoj, kun volontuloj. La sciencistoj konfesis ke estis malfacila tasko strukturigi adekvatan metodologion por mezuri senhonestecon de la partoprenintoj, sen ilia konscio pri ĝi.

La volontuloj estis invititaj labori duope, por diveni kiom da mono troviĝas en foto de botelo. La unua volontulo observas la bildon kaj sugestas la kvanton al sia partnero, kiu ankaŭ rigardas la bildon. La sciencistoj foje oferis al unu el la duopo subtilan “informeron” kiu helpas pli precize taksi la ĝustan monkvanton. Sed tiu kiu ricevas la “informeron” ne estas devigata informi sian partneron pri ĝi. La eksperimento estis desegnita por oferi cirkonstancojn kie ambaŭ povas “gajni” kiam trafas, nur unu povas gajni (tiu kiu havas la “informeron” je malutilo de sia partnero), aŭ ambaŭ povas perdi. La bildo aperas surekrane dum nur 3 sekundoj, por eviti cerbumadon kaj ekhavi pli instinktan respondon. Dum la plenumado de tiuj taskoj, aparato skanis la cerbon de la volontuloj.

La ĉefa rezulto de la eksperimento estas ke senhonesteco grade altiĝas, dum la cirkonstancoj ne grave ŝanĝas. La unuaj senhonestaj agoj aktivis specifajn partojn de la cerbo. Surprizige, kun la daŭro de la eksperimento, la aktivaj cerbopartoj dum la senhonestaj decidoj malintensiĝis, kvankam la nivelo je senhonesteco altis. Tio sugestas, ke la cerbo alkutimiĝas al la fiago, kiu siavice fariĝas iom post iom malpli grava por la aganto. Resume, homo perdas la nocion de senhonesteco se li daŭre agas tiamaniere.

La studo havas gravajn sociajn implicojn. Se oni toleras riproĉindajn agojn surbaze de sia laŭŝajna negraveco, ni povas stimuli en aliulo la nerimarkeblecon pri la propra ago, kaj tio facile povas evolui ĝis atingi gravajn konsekvencojn. La studo iom klarigas kial koruptado konstantas en kelkaj landoj, kies leĝoj estas nur duone aplikitaj ĉar la oficistoj facile akceptas subaĉeton. Grandskale, tiu ĝenerala sento de “agi senhoneste estas ordinara” povas atingi diversajn rangojn de la socio, kaj pli da homoj fariĝas pli koruptaj, kun forta negativa konsekvenco en la publika administrado. Nur la socio suferas pro tio.

Fonto: Neil Garrett, Stephanie C. Lazzaro, Dan Ariely & Tali Sharot. 2016. The brain adapts to dishonesty. Nature Neuroscience 19 (12): 1727-1732

Aŭtoro: Wendel Teles Pontes

Profesoro pri Zoologio en UFPE (Universidade Federal de Pernambuco), Brazilo. Membro de Brazila Esperanto-Ligo kaj fakdelegito de UEA pri zoologio, entomologio kaj scienca metodo . Membro de ISAE kaj Estrarano de Pernambuka Esperanto-Asocio.

Respondi

Retpoŝtadreso ne estos publikigita. Devigaj kampoj estas markitaj *

* La GDPR markbutono estas deviga

*

Mi konsentas