Abeloj sentas homecan optimismon

Teamo da sciencistoj el la Universitato de Londono elmontris, per simplaj eksperimentoj, ke abeloj kondutas “optimisme” en kelkaj kondiĉoj.

Emocio estas vere tikla afero por sciencistoj studi kun animaloj. Preskaŭ ĉiuj publikaĵoj koncernas studojn pri mamuloj kaj vertebruloj. Malmulte da informoj estas disponeblaj pri nevertebruloj, simple ĉar estas malfacile uzi la samajn procedurojn por konstati emocion en tiaj organismoj.

La esploro, publikigita en la prestiĝa scienca revuo Science, supozas ke insektoj povas elmontri konduton similan al tiu kiun ni nomus optimismon, aŭ pozitiva emocieca konduto.

La sciencistoj elektis la specion de abelo nomata Bombus terrestris por pruvi la hipotezon. Unue ili trejnis la abelojn ligi specifan koloron kun pozitiva stimulo. Ili oferis al la abeloj kvin truojn, unu flanke de la alia. La plej maldekstra (blukolora) oferas dolĉan likvaĵon kiel premion. La plej dekstra (verdkolora) havas nenion krom akvo. La abeloj lernis rapide flugi al la blua truo.

Poste, la sciencistoj fermis la truojn de la ekstremoj kaj malfermis tiujn inter ili. Ankaŭ kolorigis la truojn, sed kun koloroj inter la plej maldekstra (helblua) kaj la plej dekstra (helverda), por oferi dusencan elekton al la abeloj. Surbaze de la teorio ke dolĉaĵo ofte estas ligita al pozitivaj sentoj (estas konate ke dolĉaĵoj ofte stimulas pozitivan senton en homoj kaj malstimulas ploradon inter infanoj), la sciencistoj oferis al parto de la abeloj malgrandan guton da dolĉaĵo sekundojn antaŭ fari la elekton. La abeloj kiu ricevis dolĉaĵon flugis multe pli rapide al la truoj kun dusenca spuro (nek aboslute pozitiva, nek absolute malpozitiva) ol tiuj kiuj englutis nur akvon.

Sed tiu rezulto estas dubinda. La dolĉaĵo estas energiplena, kaj povus stimuli flugadon anstataŭ optimismon. Por kontroli tion, la sciencistoj supozis ke, por mezuri optimismon, la abeloj devus fari rapidan elekton tuj post ricevi malagrablan sperton. La dolĉaĵo devus mildigi la malbonan reagon de la abeloj tuj post la malagrablan sperton. La abeloj estis devigataj eniri tunelon kaj atendi en ĝi antaŭ iri al la koloraj truoj. La tunelo havas aparaton kiun premas la abelojn dum kelkaj sekundoj (por imiti la konduton de konataj abelo-predantoj, kiel mantoj). La abeloj kiu ricevis guton da dolĉaĵo vere agis pli rapide eĉ post la malbona sperto, kompare kun tiuj kiuj ricevis nur akvon, kaj restis pli timema.

La sciencistoj ankaŭ malkovris ke tiu optimismeca konduto dependas de dopamino(*). Ili injektis substancon kiu blokas dompaminon en la abelo, kaj ĝi simple haltis konduti tia, kia ĝi kondutis antaŭe.

La rezulto emfazas, ke tiuj eksperimentoj oferas klaran pruvon ke nevertebruloj ankaŭ kondutas akorde kun kio ni konsideras emocio kaj optimismo. Tio povas malfermi grandajn perspektivojn por plibone kompreni emocion kaj kiel ĝi evoluis en diversaj specioj.

(*) dopamino: neologismo, ne PIV-vorto. Grava neŭrotransmisilo ligita al emocio (vidu Vikipedion)

Fonto: Clint J. Perry, Luigi Baciadonna kaj Lars Chittka (2016). Unexpected rewards induce dopamine-dependent positive emotion-like state changes in bumblebees. Science 353 (6307): 1529-1531

Bufoj kopulacias surtere por eviti rivalojn

La ĝenerala scio pri kial animaloj migris al tero estas ke ili celis forskapi de la predantoj, kiuj abundis subakve. Ekzemple, la sedenfendaj ovoj, riĉaj je proteinoj kaj nutraĵoj, estas ege allogaj al ĉiuj karnovoruloj, kaj unu el la manieroj protekti ilin estas daŭrigi la maturiĝon for de la kaptebleco de la predantaro. Ĉu la ideo ke animaloj iris surteren por protekti sin kontraŭ danĝero estas vere tiom ĝenerala kiom ni supozas? Teamo da sciencistoj el Usono kaj Brazilo kredas ke ne, kaj hipotezis ke la vera motivo kial kelkaj specioj eliris akvon ne estas por redukti la predadon de sian idaron, sed estas por eviti seksajn rivalojn

Teamo da sciencistoj el Usono kaj Brazilo decidis studi la bufojn por pruvi la hipotezon. La reproduktado de la bufoj ege varias, ekde tute subakva ĝis tute surtera. Reproduktado ankaŭ estas sedenfenda konduto. Kiam maskloj kaj femaloj troviĝas en kopulacio, ili fariĝas facile kapteblaj de predantoj. Do, la sciencistoj studis la motivojn kiu igis la bufojn reproduktiĝi surtere.

Dekomence la teamo kompilis la ekzistantan publikaĵon rilate al diversaj specioj da bufoj kaj koncentriĝis en la informeroj pri reproduktado. Poste, ili uzis genetikajn spurojn por malkovri rilatojn inter tiuj bufoj, koncerne al la plej antikvaj kaj plej aktualaj specioj kaj ties reproduktmetodo, emfazante reproduktiĝon en kaj ekster akvo. Ili ankaŭ konsideris poliandrion – kiam femalo kopulacias kun multaj maskloj – por analizi la kontribuon de seksa selektado en tiuj parametroj. Aldone, ili ankaŭ komparis tiun datumaron kontranstante speciojn el tropikaj kun tiuj el mezvarmaj klimatoj.

La rezultoj sugestas, ke kelkaj bufoj el tropikaj regionoj grandparte evoluis teran reproduktivan konduton ne por eviti predadon, sed por eviti seksajn rivalojn. La genetikaj analizoj elmontris, ke la bufoj kiuj reproduktiĝas ekskluzive surtere estas multe pli novaj ol tiuj kiuj daŭre reproduktiĝas enakve, kio implicas ke kopulacii surtere estas nova konduto. La konflikto inter la maskloj en specioj kiuj reproduktiĝas subakve estas ege intensa, kaj konsiderinde mildiĝas en specioj kiu adoptis la surteran medion.

Tiu rezulto, publikigita en la scienca revuo The American Naturalist, riĉigas nian komprenon pri la ĝusta rolo de seksa konflikto kaj naturselekto muldi biologian diversecon kaj malsimilajn reproduktajn strategiojn laŭlonge evoluado de organismoj.

Fonto: Kelly R. Zamudio, Rayna Bell, Renato Nali, Célio Haddad kaj Cynthia Prado. 2016. Polyandry, predation and the evolution of frog reproductive modes. The American Naturalist 188: S1: S41-S61.

Lingvo ankoraŭ estas serioza barilo por demokratiigi sciencon

La scienca lingvo estas la angla, ĉu ne? Praktike neniu sciencisto dubas pri tio. Preskaŭ ĉiuj sciencaj revuoj postulas publikigon en angla, kaj se la sciencisto iom hezitas pri sia propra lerteco en la idiomo, li certe petos helpon de partneroj kiuj povas kontroli pri gramatika kaj ĝusta lingvaĵo. Se tio ne sufiĉos, li uzos pagan aliulan servon por korekti la manuskripton antaŭ sendi al la revuo. Surprizige, kelkaj sciencaj revuoj postulas de la aŭtoroj ke la manuskripto estu reviziita de “denaska angloparolanto”, kio klare sugestas, ke scipovon pri la subtilecoj de la lingvo nur atingas la naskitoj en anglalingvaj landoj. Do, por esti sciencisto, vi nepre scipovu la anglan? Laŭŝajne… ne!

La sciencistoj Tatsuya Amano, Juan González-Varo kaj William Sutherland, el Britio, provis studi kiom ampleksa estas la anglingvaj originalaj sciencaj kontribuoj, esplorante centojn da publikaĵoj en diversaj lingvoj, kaj atingis surprizigan konkludon: la angla ne estas absoluta scienca lingvo!

La teamo elektis datumbazon pri biodiverseco, traserĉante la sciencajn dokumentojn, artikolojn kaj ĝeneralajn publikaĵojn en 16 lingvoj per retserĉilo Google Scholar, dum la jaro 2014. Ili uzis la ŝlosil-vortojn “biodiverseco” kaj “konservado”. Pli ol 75.000 publikaĵojn estis trovitaj. La angla estis la plej ofta lingvo (64,4%), tamen tiu procento ne tre distancas de aliaj lingvoj, kiel la hispana (12,6%), la portugala (10,3%), la simpligita ĉina (6%), la franca (3%) kaj ceteraj 11 idiomoj. Entute, pli ol 35% el la sciencaj publikaĵoj koncerne biodiversecon ne estas disponeblaj en la angla!

La aŭtoroj atentigas pri la signifo de la rezulto. Simple ignori ne anglalingvajn sciencajn publikaĵojn certe estas multe pli serioza ol ni supozas. Se pli ol 35% el la publikaĵoj koncerne specifan areon ne estas en la angla, tio povas krei tendencan ĝeneralan scion pri tiu areo uzante nur anglalingvajn artikolojn. Bone ekzemplas tion la lokaj sciencaj studoj pri specifaj ekosistemoj kiuj troviĝas en landoj kies oficiala lingvo ne estas la angla. Kiam sciencistoj serĉas pri informoj en la angla, ili certe malkovros nur parton de la ĝenerala informo disponebla, kio povas subtaksi la esploron.

Supozu ke sciencisto faras gravan esploron pri konservado de ekosistemo kiu troviĝas en ne anglalingva lando. Li provas publikigi en la angla por altigi sian videblecon antaŭ la internacia scienca komunumo, kaj tiel ebligi al si ekhavi novajn partnerojn, postuli financan subtenon kaj daŭrigi la esploron. Tio signifas ke tiuj gravaj informoj – eĉ necesaj por konservi la koncernan medion – ne estas disponeblaj en la oficiala lingvo de la lando, kaj tiel la respondecaj instancoj ne scios kiel konduti por adekvate prizorgi ĝin.

La aŭtoroj proponas solvon: multlingvigi sciencon. Institutoj, universitatoj kaj sciencaj revuoj devas kuraĝigi la tradukadon de la publikaĵoj al aliaj lingvoj – almenaŭ la resumoj – por mildigi tiun tendencon, kaj pli juste diskonigi sciojn. Traduki la rezultojn en la nacia lingvo povas ne nur altigi la lokan gravecon de la esploro, sed ankaŭ povas atentigi potencialajn subtenantojn. La lingva barilo ankoraŭ gravas por egaleca diskonigado de scienco, kaj estas tempo ke sciencistoj konsciiĝu pri tio.

Fonto: Tatsuya Amano, Juan P. González-Varo & William J. Sutherland. 2016. Languages are still a major barrier to global science. PLoS Biol. 14(12): e2000933. doi:10.1371/journal.pbio.2000933

Ju pli granda lia seksorgano, des pli granda ŝia cerbo

Seksa selektado estis malkovrita de Charles Darwin iom post la propono de natura selektado kiel mekanismo de la origino de la specioj. Darwin havis la ideon post observi la reproduktan konduton de la pavoj. La masklo havas buntan kaj longan voston, estas kolore alloga, dum la femalo estas modesta kaj nenotinda. Li supozis ke tiu vostego de la maskloj tute ne helpas survivadon, tamen havas gravan rolon: allogi femalojn por kopulacii kaj reproduktiĝi.

Tiu konstato malfermis la pordon al diversaj sciencistoj studi la rolon de ĉiuj individuoj – maskloj kaj femaloj – dum alproksmiĝo, kopulacio kaj reproduktado. Post la unua konstato, oni observadis ke diversaj specioj da animaloj havas specifajn strategiojn allogi la respektivan paron. Korpa grandeco, grandaj mandibloj, bunta kaj hirta felaĵo ofte troviĝas inter la ĉefaj allogaj masklaj strategioj. Femaloj siavice disvolvas feromonojn, altigas fekundon, inter aliaj. Kelkaj pli ferocaj animaloj provas altrudi kopulacion, kaj ties femaloj evoluas sindefendaj strategiojn. Kiam oni konstatas tiujn neharmoniajn kondutojn, ĝi ricevas la nomon “seksa konflikto”. Oni konstante malkovras novajn kaj neordinarajn reproduktajn strategiojn kiu surprizigas la sciencistaron.

Ĉi-kaze, teamo da sciencistoj el Aŭstralio kaj Svislando kreskigas tiun liston. Ili malkovris kuriozan rilaton inter maskloj kaj femaloj en la fiŝo Gambusia holbrooki: en populacio kie estas natura premo por maskloj havi longan penison, la cerbo de la femaloj kreskas.

La reprodukta sukceso – la kapablo kopulacii kaj garantii patrecon de la idaro – de maskloj en tiu specio dependas de kelkaj trajtoj. La normalpenisaj fiŝoj provas konkeri la femalon per flirtoj kaj persisto. La longpenisaj maskloj ne bezonas flirti. Ili povas altrudi sin al femaloj, malgraŭ ŝia konsento. Danke al la longa peniso, maskloj ne havas konsiderindan problemon kopulacii.

Dum la eksperimento, sciencistoj bredis la fiŝojn en akvujoj dum generacioj, por selekti populacion kies maskloj havas longan penison. En la sama akvujo ili akompanis kaj mezuris la penisojn kaj cerbojn de ambaŭ seksoj, laŭlonge la generacioj. En alia akvujo ili bredis fiŝojn sen interveni en ajna specifa karaktero. La rezulto estas, ke en la akvujoj kie troviĝas longpenisajn masklojn, la cerbo de la respektivaj femaloj kreskis pli ol la cerbo de la femaloj en populacio kies maskloj havas normalan penison.

Sed kial tiu rilato evoluis? La sciencistoj supozas ke grandcerbaj femaloj estas pli ruzaj ol la normalaj. Ruzaj femaloj eble povas observi la ĉirkaŭon kaj konstati la alvenon de longpenisaj maskloj multe pli rapide ol la normalaj. Ankaŭ eblas, ke ili povas efike forfuĝi kaj trompi la longpenisajn masklojn dum la persekutadoj, kaj tiel eviti nedezirindan kopulacion. Kurioze, la cerbo de la maskloj ne kreskas samkiel tiuj de la femaloj.

(la foto kiu ilustras ĉi tiun artikolon estas el vikipedio)

Fonto: Séverine D. Buechel, Isobel Booksmythe, Alexander Kotrschal, Michael D. Jennions & Niclas Kolm. 2016. Artificial selection on male genitalia lenght alters female brain size. Proc. R. Soc. B. 283:20161796 http://dx.doi.org/10.1098/rspb.2016.1796

Senhonesteco stimulas senhonestecon: la homa cerbo adaptiĝis al tio

Ĝi troviĝas en homa vivo ekde la infanaĝo kaj en ĉiuj tempoj. Infanoj provas mensogi por senkulpigi sin de kritikenda ago, kiam plenkreskuloj ekscias pri ĝi, por eviti admonon. En lernejoj abundas la studentoj kiu provas ekhavi al si altan poenton dum ekzamenoj, observante liston da respondoj skribitaj en papero, zorge kaŝita de la okuloj de instruistoj kaj kolegoj. Kiam adolta, provas subaĉeti policanon kiu kaptis lin stirante ebria. Plej ofte tiuj agoj nur fariĝas amuzaj temoj en simpla konversaciado aŭ vespermanĝo ĉe geamikoj. Sed kiam publikaj homoj, kiel deputitoj, senatanoj kaj famaj enterprenistoj, profitas de kontraŭleĝaj agoj por riĉiĝi, okazas skandalo kaj ĉiuj akre kondamnadas la agaĉon. Kial homoj senhonestas?

Sciencistoj el Usono kaj Britio proponas klarigon pri tio, kaj laŭ la rezultoj de ilia esploro, ĝi kaŝiĝas en homa cerbo. La teamo kombinis cerbo-skanadon kun kondutaj laboratoriaj eksperimentoj, kun volontuloj. La sciencistoj konfesis ke estis malfacila tasko strukturigi adekvatan metodologion por mezuri senhonestecon de la partoprenintoj, sen ilia konscio pri ĝi.

La volontuloj estis invititaj labori duope, por diveni kiom da mono troviĝas en foto de botelo. La unua volontulo observas la bildon kaj sugestas la kvanton al sia partnero, kiu ankaŭ rigardas la bildon. La sciencistoj foje oferis al unu el la duopo subtilan “informeron” kiu helpas pli precize taksi la ĝustan monkvanton. Sed tiu kiu ricevas la “informeron” ne estas devigata informi sian partneron pri ĝi. La eksperimento estis desegnita por oferi cirkonstancojn kie ambaŭ povas “gajni” kiam trafas, nur unu povas gajni (tiu kiu havas la “informeron” je malutilo de sia partnero), aŭ ambaŭ povas perdi. La bildo aperas surekrane dum nur 3 sekundoj, por eviti cerbumadon kaj ekhavi pli instinktan respondon. Dum la plenumado de tiuj taskoj, aparato skanis la cerbon de la volontuloj.

La ĉefa rezulto de la eksperimento estas ke senhonesteco grade altiĝas, dum la cirkonstancoj ne grave ŝanĝas. La unuaj senhonestaj agoj aktivis specifajn partojn de la cerbo. Surprizige, kun la daŭro de la eksperimento, la aktivaj cerbopartoj dum la senhonestaj decidoj malintensiĝis, kvankam la nivelo je senhonesteco altis. Tio sugestas, ke la cerbo alkutimiĝas al la fiago, kiu siavice fariĝas iom post iom malpli grava por la aganto. Resume, homo perdas la nocion de senhonesteco se li daŭre agas tiamaniere.

La studo havas gravajn sociajn implicojn. Se oni toleras riproĉindajn agojn surbaze de sia laŭŝajna negraveco, ni povas stimuli en aliulo la nerimarkeblecon pri la propra ago, kaj tio facile povas evolui ĝis atingi gravajn konsekvencojn. La studo iom klarigas kial koruptado konstantas en kelkaj landoj, kies leĝoj estas nur duone aplikitaj ĉar la oficistoj facile akceptas subaĉeton. Grandskale, tiu ĝenerala sento de “agi senhoneste estas ordinara” povas atingi diversajn rangojn de la socio, kaj pli da homoj fariĝas pli koruptaj, kun forta negativa konsekvenco en la publika administrado. Nur la socio suferas pro tio.

Fonto: Neil Garrett, Stephanie C. Lazzaro, Dan Ariely & Tali Sharot. 2016. The brain adapts to dishonesty. Nature Neuroscience 19 (12): 1727-1732

ISAE elektis sian novan estraron

Estimataj geamikoj,

Entute, 32 el la registritaj 80 membroj balotis, tio signifas ke, 40% el la membroj voĉdonis. Do, la baloto estas valida.

Neniu baloto estis nuligitaj laŭ la regularo.

Jen la rezulto (laŭ ordo je plejmulto el la voĉdonoj):

Johannes Mueller (84,3%), Anthony Lucas (81,2%), Orlando Raola (75%), Wendel Pontes (75%), Francesco Maurelli (65,6%), Ana Ribeiro (59,3%), Huang Trezoro Yinbao (56,2%) kaj Aleks André (53,1%).

Laŭ la statuta regularo, ISAE estraro konsistas el sep membroj. Pro tio, tiu kiu ricevis la malplejmulto el la elektoj ne fariĝos estrarano.

ISAE Estraro por la periodo 2017-2020 konsistas el: Johannes MUELLER, Anthony LUCAS, Orlando RAOLA, Wendel PONTES, Francesco MAURELLI, Ana RIBEIRO kaj Huang TREZORO YIANBAO.

Dankon al ĉiuj kiu balotis kaj helpis daŭrigi la laboron de ISAE!

 

 

Marleonoj persekutas pingvenojn por seksa kontentigo

pingveno

Kvin sciencistoj el Suda Afriko observis strangan konduton inter du malsimilaj specioj en la sub-Arktika Marion insulo: marleonoj de la specio Arctocephalus gazella altrudas sekson al la reĝa pingveno Aptenodytes patagonicus.

Ne estas la unua fojo ke sciencistoj registras perfortan kopulacion inter du specioj. Ĉi-kaze, oni observis kvar marleonojn kiuj havis tiun konduton kaj kiel detale ili agis.

La marleonoj persekutas la “viktimon” kvazaŭ ili estus ĉasinta ĝin por manĝi. Sed kiam ili kaptas la pingvenon, anstataŭ mortigi ĝin li simple kondutas sekse, kovras la pingvenon per sia korpo kaj startas kopulacion.

La marleono ne sukcesas kopulacii je la unua provo. Li provas diversfoje sensukcese, ĝis laciĝo. Tiam li ripozas dum kelkaj minutoj, sed li daŭre tenas la pingvenon sub sin aŭ ĉirkaŭbrakita per la naĝilo. Post iom da tempo li denove provas. La provoj kaj ripozoj daŭras ĝis kiam li atingas la celon. La marleono penetras sian penison inter la piedoj de la pingveno kaj moviĝas kopulacie. Ne klaras, sed la sciencistoj kredas ke la peniso de la marleono penetras la kloakon de la pingveno.

En unu el tiuj nekonsentitaj seksaj rilatoj, oni konstatis sangon inter la piedoj de la pingveno tuj post penetrado. Kiam la kopulacio finiĝas, tri el la marleonoj simple forlasis la pingvenon. Unu el tiuj mortigis ĝin kaj manĝetis.

pingveno-sekso

Bildo 1. Marleono kopulacias kun pingveno (el la scienca artikolo)

Sciencistoj ne komprenas la kialon de tiu konduto, kaj apenaŭ teorias ĉi-rilate. Unu el la hipotezoj postulas ke, kiam la populacia denseco de marleonoj altiĝas, la seksa konflikto inter spertaj masklaj marleonoj kontraŭ ĵus adoltiĝintaj marleonoj malpermesas tiujn lastajn ekhavi seksan sperton kun la femaloj. Do, ili serĉas seksan kontentigon en aliaj sendefendaj organismoj, ĉi kaze, la pingvenoj.

 

Fonto: William A. Haddad, Ryan R. Reisinger, Tristan Scott, Marthán N. Bester, P. J. Nico de Bruyn. Multiple occurrences of king penguin (Aptenodytes patagonicus) sexual harassment by Antarctic fur seals (Arctocephalus gazella). Polar Biology, November 2014. DOI 10.1007/s00300-014-1618-3

Abeloj kapablas solvi problemojn, lerni rigardante la solvon kaj instrui aliajn pri ĝi

abeloj-transdonas-informojn-kulture

Delonge oni scias, ke homoj ne estas la nursolaj animaloj kiu lernas kaj instruas kulturon, per sociaj interagoj. Orkoj pli efike lernas ĉasi post observi la konduton de spertaj individuoj. Primatoj ankaŭ ekregas la arton fiŝkapti per observado kaj longdaŭraj provoj, kaj kelkaj birdoj bone ripetas la metodon malfermi botelojn, kiam ili troviĝas apud plej malnovaj kaj malfermemaj samspeciuloj. Ĉi tiuj ekzemploj ilustras kiom ampleksa estas la transdonado de informoj per kulturo – se ni konsideras ke kulturo okazas kiam individuo “startas” novan konduton, kiu ĝeneraliĝas en la populacio simple per observado kaj ripetado fare de aliuloj. La ĝenerala scienca scio pri tio konsideras ke tiu transdonado de informoj okazas per kompleksaj lernmekanismoj, kiu evidente troviĝas en vertebruloj. Tamen, kelkaj sociaj insektoj montras iom da socia inform-akirado, kiel ekzemple la abeloj, kiu sukcese instruas aliajn individuojn pri kie ili devas serĉi nutrigan manĝofonton.

Surbaze de tiuj konsideroj, teamo da sciencistoj el Norvegio, Britio kaj Usono decidis pruvi kiom rafinitaj estas la abeloj kaj ties kapablo solvi malgrandan problemon, lerni per simpla observado de spertaj individuoj, kaj kiel tiu nova kono diskoniĝas en la abelaro.

Unue ili volis scii, ĉu eblas “trejni” abelojn pri nova sperto (Fig. 1). Oni oferis sukrozon en malgranda ronda plastikaĵo (kiu simulis floron) al abeloj, kiu simple englutis ĝian enhavon. Post ili aldonis malgrandan “tablon” kiu kovris la duonon de la disko. Ĉar la sukrozo troviĝis en la mezo, la abeloj trovis neniun problemon engluti ĝin. Kiam oni oferis denove la sukrozon, sed puŝis la diskon iom pli sub la tablo, je la maniero ke la abelo ne sukcesas simple trinki ĝin, la afero fariĝis pli malfacila. Tamen, la disko estis ligita al malgranda ŝnuro. Se la abelo tiras al si la ŝnuron, la disko alvenas el sub la tablo, kaj sukrozo troviĝas denove disponebla.

abeloj-transdonas-informojn-kulture-artikolo-jpg

Figuro 1. La skemo de la trejnado (fonto: el la scienca artikolo)

La sciencistoj observis, ke nur malgranda kvanto da abeloj lernis la taskon kontentige. Alia demando estas, se la abeloj instinkte sukcesus tiri la ŝnuron por ekhavi al si sukrozon, sen ajna trejnado. El diversaj pruvoj dum multe da tagoj observinte centojn da abeloj, nur kelkaj tre raraj kaj “esploremaj” individuoj sukcesis plenumi la taskon.

Tiam la sciencistoj provis respondi alian demandon: ĉu naivaj abeloj sukcesas lerni tiri al si la ŝnuron nur observante la agon de spertaj individuoj, kiu estis instruita per trejnado engluti sukrozon tielmaniere? Jen ilia eksperimento: naivaj abeloj estis enkaĝitaj en transvidebla kaĝo flanke de la disko kun sukrozo kaj la tablo. La spertaj abeloj estis instigitaj tiri la ŝnuron kaj konsumi la manĝaĵon, apud la naiva abelo. Poste, la naiva abelo estis liberigita antaŭ la tablo kaj la disko. Malgraŭ ili observis la tutan metodon fare de la spertulo, la provoj tiri la ŝnuron ne estis evidenta, nek estis unu el la unuaj provoj por manĝi. La rezulto elmontris, ke la abeloj lernas la “mekanismon” por solvi la problemon ne nur per simpla observado, sed kunigas diversajn bazajn provojn kun lernado per simpla elprovo-kaj-eraro, por fine sukcesi tiri la ŝnuron.

Ĉu eblas, ke tiuj simplaj taskoj kaj baza lernado povas ĝeneraliĝi en la abelaro kaj fariĝi nova kultura scio? Por respondi tion, sciencistoj trejnis individuojn el abelujo, kies abeloj neniam kontaktis trejnitajn individuojn antaŭe. La rezulto estis pozitiva. La abeloj kiu interagis kun la trejnita individuo kaj observis la taskon ankaŭ solvis la problemon kontentige. Aldone, kiam la trejnita individuo mortis, la aliaj abeloj spite tion daŭre agis akorde por engluti sukrozon, kaj aliaj pli junaj abeloj ankaŭ sciis kiel solvi la problemon. Tio klare elmontris, ke kiam individuoj lernas specifan taskon, ĝi sukcesas instrui la novan konon al la abelaro, kaj tiu nova kono konserviĝas en la kolektiva memoro de la abelaro.

Tiu eksperimento evidente montras, ke nevertebruloj ankaŭ povas krei socian kulturan lernadon surbaze de la sukcesaj pruvoj de kelkaj raraj individuoj, kiu siavice povas influi la konduton de la ĉirkaŭantaj individuoj. Tio atentigas pri la fakto de kulturo ne estas tiom kompleksa akiro kaj konservado de konduto je socia nivelo ekskluziva nur de animaloj kiaj vertebruloj. La simplaj agoj kaj konoj devenintaj de observado kaj elprovo-kaj-eraro ankaŭ povas fariĝi kultura en simplaj organismoj, kiel insektoj.

 

Fonto: Alem S, Perry CJ, Zhu X, Loukola OJ, Ingraham T, Søvik E, et al. (2016) Associative Mechanisms Allow for Social Learning and Cultural Transmission of String Pulling in an Insect. PLoS Biol 14(10): e1002564. doi:10.1371/journal.pbio.1002564

 

 

Mortiga perforto estis fundamenta por la Homa evoluado

mortiga-perforto

Teamo da hispanaj sciencistoj proponas, ke la uzado de perforto, ekde la primatoj ĝis la nuntempaj homoj, estis esenca por evoluado de la homa specio, kaj pro ĝi homoj atingis sian aktualan statuson en la Tero.

La esploro baziĝas sur la teorio, ke homa perforteco devenas de ambaŭ genetikaj kaj kulturaj aspektoj. La genetika aspekto devenas de la konstato, ke diversaj mamuloj estas tre agresemaj en siaj ekologiaj rilatoj. Laŭ tiu perspektivo, perforteco estas utila rimedo en specioj kies sukcesaj individuoj estas tiuj kiuj venkas konfliktojn kaj konkeras la femalojn kaj resursojn disponeblajn. Se perforteco estas evolua avantaĝo inter mamuloj, ĉu ĝi grave rolis en la historio de Homa specio?

La sciencistoj uzis datumaron de pli ol 1000 specioj el 137 familioj da mamuloj kaj 600 homaj populacioj ekde la Paleolitika Erao ĝis nuntempe. Ili kalkulis la mortigan perfoteco-nivelon de tiuj specioj kaj ties interrilatojn per filogenetikaj signaloj. Aldone, la teamo uzis la informon, ke altaj niveloj je mortiga perforteco troviĝas en specioj kies vivstilo estas teritoriaj kaj sociaj, kompare kun tiuj de solaj specioj.

La ĉefa rezulto estas ke mortiga perforteco estas profunde radikita en primata evoluado, inkludante la prahomoj kaj homoj. Diversaj homaj populacioj solvadis konfliktojn per agresemaj rilatoj inter si laŭlonge la Historio. Tamen, la sciencistoj elstarigas ke, malgraŭ la forta genetika influo de perforteco en la evoluado de la Homaro estas evidenta, ĝi dependas ankaŭ de soci-kulturaj aspektoj. Ili konstatis, ke mortiga perfortec-niveloj de la homa socio dum la Moderna Erao estas malpli granda ol la antikvaj. Teorie, tio ne devus okazi, ĉar la homa populacio hodiaŭ estas multe pli densa ol en pasinteco. Tio kontrastas kun la fakto, ke populacia denseco ofte stimulas mortigan perfortecon inter mamuloj. Tio sugestas, ke kulturo povas influi multe pli intense la perfortecan konduton en homa specio.

Fonto: The phylogenetic roots of human lethal violence. José María Gómez, Miguel Verdú, Adela GonzálezMegías & Marcos Méndez. Nature (2016) doi:10.1038/nature19758

Kial vi kredas (aŭ ne) je paranormalaj fenomenoj? Studo provas klarigi la diferencon inter kredemuloj kaj skeptikuloj

kredemaj

Ĉu vi kredas je telepatio, levitacio, menslegado? Se jes, ĉu vi jam provis konvinki amikon pri la vereco de tiaj fenomenoj? Aŭ male, vi ne kredas je tiuj aferoj, sed amiko jam provis konvinki vin? Sciencistoj el Usono ellaboris grandskalan serion da eksperimentoj por malkovri kial homoj kredas aŭ ne en paranormalaj fenomenoj.

Por klarigi la aferon, la teamo elektis, inter volontularoj, tiuj kiuj plej bone respondis al la unuaj demandaroj, planitaj por klasifiki homojn je diversgradaj klasoj relative al ilia kredemo aŭ skeptikemo. Poste, sekviĝis aliaj formularoj kaj taskoj, ĉefe sendependaj inter si por eviti tendencojn. Tiuj farendaj taskoj estis elpensitaj por pruvi kelkajn teoriojn rilate al la kialoj, tial homoj estas kredemaj kaj skeptikaj.

Inter tiuj, estis demandaro kiu mezuras la kredemon al paranormalaj aferoj. La respondoj donas al la sciencisto la informojn necesajn skale rangigi la kredemon de la respondinto. Alia eksperimento mezuris la memoran akuratecon kaj distordon rilate al pasintaj eventoj. Eble la kredo je eventoj supozeble paranormalaj estas konsekvenco de malbona kapablo akurate rememori aŭ estas rezulto de rekonstruo de novaj memoroj surbaze de veraj okazintaĵoj kunfandiĝintaj al nerealaj bildoj produktitaj de la menso.

La teamo ankaŭ provis konstati ĉu la individuajn diferencojn pri kredo en tiuj paranormalaj fenomenoj havas ajnan rilaton kun la maniero per kiu tiuj homoj procezas informojn pri la ĉirkaŭanta mondo. Surbaze de tiu hipotezo, la sciencistoj ellaboris serion da taskoj kiu helpis bildigi kiel la volontuloj racias akorde kun la informoj disponeblaj kaj kiel ili konstruas logikan pensadon kombininte tiujn informojn.

Aldone, demandaro mezuris la nivelon je kredemo de homoj pri konspir-teoriojn, alia mezuris la konfidon de la volontuloj en elprovitaj sciencaj scioj, kiel teorio de evoluado de Darvino. Fine, lasta demandaro mezuris la kontentecon de la volontuloj koncerne al sia kredo kaj vivo.

Estis la unua fojo ke tia eksperimento uzis grandskalan (centojn) da volontuloj por esplori pri kredemo kaj skeptikemo. La rezultoj estis klaraj: ne estas diferenco rilate al memorkapablo inter kredemuloj kaj skeptikuloj. Kredemo ankaŭ ne dependas de scienca scio. Tamen, la sciencistoj eltrovis konsiderindan diferencon inter la maniero per kiu kredemuloj racias kompare kun skeptikuloj. Malgraŭ ambaŭ grupoj ricevas la samajn informojn, ili malsimilas pri la maniero interpreti kaj ordigi informerojn. La studo ankaŭ helpis kompreni la socian faktoron de tiu kredo. Preskaŭ 70% de la volontuloj klarigis, ke sia kredo similas al tiuj de geamikoj kaj familianoj. Ankaŭ ĉiuj kredemuloj havas tre pozitivan perspektivon pri vivo, kio sugestas ke kredi je paranormalaj aferoj oferas psikan bonfarton al kelkaj individuoj.

 

Fonto: Stephen J. Gray and David. A. Gallo. 2016. Paranoraml psychic believers and skeptics: a large-scale test of the cognitive difference hypothesis. Mem. Cogn. 44: 242-261