La ozono-truo ekfermiĝas, sciencistoj asertas

En la komenco de la jaroj 1970 oni diskonigis ke la ozona tavolo de nia planedo ekperdiĝas. Dekomence neniu bone komprenis kion tio signifas. Pro la liberigado de la substanco fluorklorkarbonhidrogenaĵoj (FKKH) en la atmosfero, okazis kemian reagon kiu malmultigis la kvanton de la natura ozono en nia stratosfero. La ozona tavolo troviĝas en la stratosfero kaj fortenas la plejmulton el la ultraviola sunlumo, kiu estas danĝera al vivestaĵoj. Konsekvence, la konstanta emisio de FKKH rezultis en granda truo en la ozontavolo sur arkto kaj antarkto.

La problemo estis notita de la sciencistoj, ĉefe pro la ago de usona atmosfera kemiisto, Susan Solomon (legu pli pri ŝi – en Esperanto – ĉi tie). Ŝi atentigis pri la problemo kaj ties potencialaj konsekvencoj, kiel altigo de la temperaturo kaj problemoj al homa sano, por ekspozicio al senfiltra sunradiado. La internacia komunumo decidis forigi la uzadon de tiaj substancoj kiuj nuligas la ozonon de la atmosfero. Tial, diversaj landoj subskribis dokumenton nomatan Montreala Protokolo, en la jaro 2000, kiu oficialigas la klopodojn de la landoj halti la uzadon de FKKH kaj aliaj similaj substancoj. Post 17 jaroj, la rezulto estas pozitiva.

Teamo da sciencistoj el Usono kaj Britio publikigis la rezulton de novaj esploroj por mezuri la ozontavolon, ĉefe en Arktiko, kie la ozontruo estis ege larĝa. La propra Susan Solomon ĉefaŭtoris la esploron. Ili uzis diversajn metereologiajn balonojn lanĉitaj de siaj sciencaj oficejoj en Arktiko kaj kolektis datumaron de la kvanto da ozonoj kaj aliaj gasoj kiuj troviĝis ĉirkaŭe. La koncentriĝo de halogenaj gasoj – respondecaj por la detruo de la ozona tavolo – haltis la kreskadon ĉirkaŭe la jaroj 1990 kaj iom post iom malkreskas.

La teamo starigis matematikajn modelojn kun la datumaron kaj simulis kune kun aliaj eblaj fontoj de variado, kiel atmosferaj fenomeno kaj vulkanismo. Tiuj modeloj estis komparitaj kun la pasintaj jaroj por malkovri ajnan diverĝantan informon. Diversaj modeloj estis konstruitaj akorde kun al substancoj kolektitaj de la balonoj (ordinaraj gasoj, ozono kaj aliaj) kaj la fontoj de variado. Tiu prizorgo estis por kontroli ĉu ŝanĝoj de temperaturo iel ligiĝas al la dinamikoj de la truo.

Ili ankaŭ mezuris la grandecon de la truo, kaj konstantis ke ĝi fariĝas iom post iom malpli granda. Kurioze, kiam la ozontrua grandeco estis komparitaj kun la vulkanismo dum specifa jaro, oni konstatis rilaton. La sciencisto teoriis ke la kvanto da kemiaj substancon ĵetitaj en la atmosfero per la vulkanoj en tiu jaro iel influis la fermiĝon de la truo.

Fonto: Susan Solomon, Diane J. Ivy, Doug Kinnison et al. 2017. Emergence of healing in the Antarctic ozone layer. Science, 353 (6296): 269-274

SCIENCA NEVERA VERO numero 3 ONI NE DEVAS DORMI KUN PLANTOJ EN LA ĈAMBRO

Anĝeloj aŭ dajmonoj? Ni devus antaŭsuspekti, ke tiom parfumaj belaĵoj en la tagaj horoj kaŝus ian noktan insidon.

Jen! La minaco senmaskiĝas: la verdaj plantoj profitas de la nokto por nin ĉirkaŭi per iliaj efluvoj. Alivorte, ili spiras je niaj kostoj.

Sed ni vidu la tutan aferon sciencokule: escepte de tiuj venenaj, verdaj plantoj havas bonan reputacion, ĉar oni pensas, ke ili riĉigas la atmosferon per oksigeno. Estas vere, ke ĉe la lumo ili faras fotosintezon, do konsumante karbondioksidon kaj eligante oksigenon. Sed plantoj spiras ankaŭ ĉe la lumo, ne nur dumnokte (ĉimaniere konsumante oksigenon kaj eligante karbondioksidon). Bonŝance por ni, kutime la planta fotosintezo superas la spiradon.

Nokte, la perfiduloj reprenas parton de tio, kion ili donis al ni tage. Fakte, oni ne devas timi, ĉar la planta spirado (je egala pezo) estas pli malgranda ol tiu animala; estas tre rare, ke apartamentaj plantoj akiru la pezon de hundo aŭ similaj bestoj. Ne nur tiu afero estas konsiderenda, sed ankaŭ la fakto, ke nokte kelkaj plantoj (kiel kaŭĉukarbo aŭ diversaj grasaj plantoj) enprenas karbondioksidon, kion poste ili uzos tage.

Do, oni preferu konsili eviti la trajnajn kuŝlokojn aŭ la montarajn rifuĝejojn: niaj similuloj konsumas oksigenon tre pli avide ol niaj verdaj amikoj.

Krome, sen la plantoj kaj aliaj klorofilaj organismoj, nia planedo estus tute senoksigena.. kaj neniu povus zorgi pri la vegetalaj eligadoj kaj la plantaj neverŝajnaj misfaroj.

tradukis Francesco Fagnani

El la originala artikolo de Jean-François Bouvet, en la libro “Gli spinaci sono ricchi di ferro – I luoghi comuni della scienza” de la sama aŭtoro

Novan Piramidon oni egiptuje malkovris

La eta piramido, el la XIIIa dinastio (1802-1640 Antaŭ Kristo) estis trovata “en bona stato” en la nekropolo de la loko arkeologia de Dahŝuro, en Kairsudo.

Vestiĝoj el piramido kiu aĝas pli ol 3700 jaroj estis trovataj ĉe Kairo, anoncis, tiun lundon, la egipta ministro pri antikvaĵoj. La eta kontruaĵo, el la XIIIa dinastio estis trovata en la nekropolo de la arkeologia loko de Dahŝuro, el sudo de la urbestro, precizigas la Ministrejo.

La egiptaj arkeologoj malkovris “koridoron konduktantan eksterpiramiden, plilongigata de ramplo, kaj ĉambrenirejo.” laŭ tiu teksto. la teamo antaŭengigos sian esploron sur la loko por elterigi la restaĵojn de la vestiĝo. La arkeologoj aparte retrovis etan blokon el nigra alabastro, enhavanta hieroglifojn. Ili ankaŭ malkovris granitan lintelon kaj rokajn blokojn kiuj permesis pli bone koni la “enan arkitekuron de la piramido.”

La prifosadoj ĵus komenciĝis kaj neniu konas la realajn dimensiojn de la piramido.

La malkovraĵo estis farita apud la romboforma piramido de Dahŝuro. tiu piramido estis konstruita de la faraono Snefru, fondinto de la IVa dinastio kaj patro de la faraono Keopso kiu donis sian nomon al la fama piramido sur la altebenaĵo de Gizo. Egiptujo enhavas 123 malkovritajn piramidojn.

En oktobro 2015, Egiptujo komencis ambician projekton, baptita “Scan Pyramids”, aparte celanta malkovron da sekretaj ĉambroj en la piramidoj de Gizo kaj Dahŝuro kaj klarigon pri ilia konstruado. Tiuj provoj estas farataj en la piramido de Gizo, en la Kaira antaŭurbo.

Dum aŭtumno 2015, la egiptaj potencoj ekigis analizojn en la tombo de Toutankhamon, en la valo de la reĝoj ĉe Luksoro, esperante ke oni malkovros la sekretan ĉambron de la reĝino Nefertito.

Fonto

https://www.sciencesetavenir.fr/archeo-paleo/archeologie/les-restes-d-une-petite-pyramide-de-3700-ans-decouverts-en-egypte_111952

 

SCIENCA NEVERA VERO numero 2 SPINACOJ ESTAS RIĈAJ JE FERO

Popeye estas simpatia trompisto, senpudora fanfaronulo, kies ŝtala sano certe ne devenas el la nutraj virtoj de la spinacoj. Kaj ĉiu, kiu volus lin imiti, tre pli bone farus, se li manĝus la tutan ladskatolon anstataŭ la foliojn ene.

Origina el Persujo, ĉi tiu planto efektive entenas feron: kun ĉirkaŭ tri miligramoj de fero po cent gramoj de legomo, ĝi estas tre pli bonefika ol multaj fruktoj. Sed, kompare kun manĝaĵoj kiel lentoj aŭ sukero, ovoj kaj marfruktoj, ĝi estas mapli riĉa je fero.

Krome, en viando, kie tiu metalo estas ligata al hemoglobino, fero havas la duoblan avantaĝon ĉeesti en pli granda kvanto kaj esti pli facile absorbebla de nia korpo. Do, manĝi porcion de hepaton multe pli utilas ol manĝi kilogramojn de spinacoj.

En la jardeko 1890-1900 usona sciencisto faris analizojn al spinaca folio sed, laŭ la tradicia legendo, lia sekretariino falis en eraron skribante per sia tajpilo. En la linio “fero” ŝi skribis “30 mg” anstataŭ “3 mg”; ĉimaniere la legomo vidis tuj atribui al si eksterordinara dozon de fero, pere de simpla malgranda eraro en la pozicio de komo.

Nur dum la tridekaj jaroj de la pasinta jarcento kelkaj germanaj sciencistoj restarigis la veron, sed sensukcese. Eke de la jaro 1933, la desegnistoj Dave kaj Max Fleischer kreis la novan heroon, Popeye, granda ŝatanto de spinacoj.

Gravan rolon ludis poste la usona naciisma propagando dum la Due Mondmilito, kiam oni povis aŭdi frazojn tiajn: “Usono havas sufiĉan forton por ĉesigi la militon, ĉar ĝi manĝas spinacojn”.

Dank’ al Popeye, la usona  konsumo de spinacoj pligrandiĝis je 33%.

Tradikis Francesco Fagnani

El la originala artikolo de François Féron, en la libro “Gli spinaci sono ricchi di ferro – I luoghi comuni della scienza” de Jean-François Bouvet

Lernado de kritika pensado reduktas kredemon al pseŭdosciencoj

Astrologio, alkemio kaj NIFOj estas unu el la plej popularaj scioj kiuj inkludiĝas en la kategorio de pseŭdosciencoj, kies difino estas instruaro aŭ praktikado sen scienca bazo aŭ sen scienca rigoro. Malgraŭ tio, nuntempe diversaj pseŭdosciencoj forte disvastiĝas kaj ties kredemuloj multnombriĝas. Estas ĝenerala kompreno ke, instruante kiel uzi ilojn por analizi la sciencan kvaliton de supozeble sciencaj asertoj permesas homojn pli bone juĝi pri la vereco de tiuj asertoj. Tamen, tiu aserto estas pli teoria ol efektive science pruvita. En scienco, ne gravas kiom logika estas la teorio, ĝi bezonas eksperimentan pruvon.

Du sciencistoj el Usono decidis kalkuli ĉu eblas instrui kritikan pensadon al lernantoj, kaj kiel tiu lernado povas pretigi la gejunulojn rekoni nesciencajn asertojn. Por pruvi la teorion, la sciencistoj decidis kontroli la kritikan pensadon de lernantoj kiuj kursas Historion kaj trapasis kurson pri kiel pensi kritike dum semestro. Oni elektis Historion ĉar tiu ĉi fako havas kelkajn dubindajn popularajn asertojn, kiel la ideo ke pratempaj eksterteraj astronaŭtoj respondeciĝas pro supozeble “miraklaj” antikvaj konstruaĵoj.

La sciencistoj aplikis demandaron al lernantoj de la kurso de Historio kun specifa fokuso pri kiel rekoni pseŭdosciencajn asertojn kaj komparis kun la respondoj de lernantoj de Historio (sen kursi la specifan kurson) kaj Psikologio.

La kurso, nomata “Fraŭdoj kaj Misteroj en Historio”, uzis kiel bazan libron la volumojn “Fraŭdoj, mitoj kaj misteroj: scienco kaj pseŭdoscienco en arĥeologio” (Feder, 2010) kaj “El Stonehege al Las Vegas: arĥeologio kiel populara kulturo” (Holtorf 2005). La kursanoj devis diskuti la aŭtorojn, analizi la informojn, kaj aldone uzis la meĥanismojn pri kritika pensado de la fama astronomo Carl Sagan, el sia libro The demon-haunted world: science as a candle in the dark (1996). Post semestro, la sciencistoj reaplikis la demandaron, kaj konstatis ĉu la kredemo-indekso ekhavita post apliki unuafoje la demandaron ŝanĝis post la kurso.

La rezulto estis, ke lernantoj de la kurso pri pseŭdosciencoj perdis kredemon al dubindaj informoj, multe pli ol tiuj kiuj kursis Psikologion aŭ eĉ la propra Historio-kurson sen tiu specifa kurso. Fakte, la rezulto klare elmontras, per praktika eksperimento, ke instrui la meĥanismojn per kiu oni povas rekoni pseŭdosciencajn asertojn kaj distingi la rigore sciencajn asertojn estas valora kaj fruktodona maniero stimuli kritikan pensadon. La sciencistoj elmontris, ke kritika pensado povas esti kontentige instruita kaj ĝi malgrandigas la kredemon al pseŭdosciencaj informoj. Aldone, ili rekomendas ke kursoj kiel Historio kaj Psikologio aldonu kiel parton de ĝi lecionojn pri meĥanismoj de kritka pensado, kaj kiel uzi ĝin por distingi sciencajn informojn de tiuj pseŭdosciencaj.

Fonto: Anne Collins McLaughlin & Alicia Ebbitt McGill. Explicity teaching critical thinking skills in a History Course. Sci & Educ (2017). doi:10.1007/s11191-017-9878-2

Malario bonodorigas homojn por anofeloj

Inter la danĝeraj tropikaj malsanoj, malario estas unu el la plej gravaj. La infekton kaŭzas la piko de la kulo apartenanta al la genro Anopheles, siavice portanta la parazitan protozoon Plasmodium falciparum. Ekologiaj kaj biologiaj informoj pri la plasmodio kaj ties transportanto estas abundaj kaj facile troveblaj. Malgraŭ ĉio, la malsano daŭre infektas milionon da homoj ĉiujare.

Spite de tio, aldonaj informoj pri ĝi ankoraŭ altiras la atenton. Deko da sciencistoj el Svedio kaj Litovio faris interesan malkovron: la protozoo Plasmodium kapablas fari homojn odore allogaj por la anofeloj.

La sciencistoj observis ke la anofeloj preferes sinnutri de artefaritan sangaĵon kiu enhavas la substancon (E)-4-hydroxy-3-methyl-but-2-enyl pyrophosphate (HMBPP), produktita de la plasmodio, kompare kun sangaj nutraĵoj sen ĝi oferitaj samtempe. La prefero rangis al 95%. Aldonaj eksperimentoj klarigis ke nursole la substanco HMBPP ne estas alloga. Nur ĝi kune kun sangaj ĉeloj stimulas la manĝadon de anofeloj.

Sed la ĉeesto de parazitaĵoj en la sango ankaŭ stimulas sinnutran konduton de la kuloj? La teamo oferis al la anofeloj sangon, sangon kun HMBPP kaj sangon kun nematuraj staĝoj de la plasmodio, kiu siavice produktas malgrandajn kvantojn da HMBPP. Sango kun HMBPP kaj nematuraj staĝoj de la plasmodio stimulis la manĝadon de la anofeloj pli ol duoble kompare nur kun sango. Parazito-infektita sango estas pli alloga ol sana sango.

Ĝis nun, la eksperimentoj elmontris, ke la anofeloj preferas sinnutri de sango kiam tiu substanco troviĝas. Tamen, kia estas la konduto de la anofeloj kiam la odoroj estas disponeblaj? Eksperimento per la vitra kanalo “Y” montris, ke la anofeloj kapablas rekoni – kaj preferas – la volatilan odoron de sangofonto infektita kun plasmodion same kiel sangofonto kun HMBPP, multe pli ol nur sango.

La sciencistoj esploris la volatilajn substancojn de sango, plasmodio-infektita sango kaj sango kun HMBPP. La kvanto de CO2 produktita de sango kun plasmodio kaj HMBPP estis multe pli alta ol nur sango, krom aliaj substancoj. Diversaj esploroj subtenas la teorion ke CO2 estas fundamenta por allogi sango-sinnutrajn organismojn, ĉefe longdistance.

Aldone, la teamo ankaŭ malkovris ke la ĉeesto de HMBPP igas pli facile la infekton de la anofeloj kun P. falciparum, kaj konsekvence altigas la ŝancon de la infektitaj anofeloj trasndonu la plasmodion al sanaj mamuloj.

Resume, la sciencistoj malkovris, ke la plasmodio kiu kaŭzas malarion produktas specifan substancon (HMBPP) kiu altigas la kvanton da substancoj kiuj allogas kulojn longdistance, samtempe ke stimulas la manĝadon. Aldone, ĝi faciligas la organismon de la anofeloj gastigi la protozoon.

Tio estas grava en ekologio perspektivo. Anofeloj preferas sinnutri de mamuloj infektitaj kun la plasmodio kiu kaŭzas malarion. Tio signifas ke sanaj (ne infektitaj) anofeloj preferas piki malsanajn homojn, kaj tio certe influas la disvastigon kaj kontinuadon de malario en diversaj partoj kie la malsano persistas.

Fonto: A key malaria metabolite modulates vector blood seeking, feeding, and susceptibility to infection

La Marŝo por Scienco – la 22-an aprilo de 2017

Ne dubindas, ke scienco estas la ĉefa motoro de la moderna homa vivokvalito kaj disvolviĝo. Tamen, spite de tio, la ĝenerala publika konscio pri la graveco de scienco stumblas. La opinio de scienca komunumo ofte eĥas en surdaj oreloj, kiam estas debatoj pri tiklaj temoj. La scienca komunumo, siavice, ankaŭ estas modesta, kaj apenaŭ vidiĝas publike por opinii pri tiuj delikataj temoj.

Tial, teamo da sciencamantoj kaj sciencistoj proponas, ke oni marŝu surstrate por videbligi al la ĝenerala publiko la gravecon subteni sciencan esploron kaj disvolviĝon, kaj klerigi kial scienca eltrovoj kaj pruvoj devas esti ege konsiderataj de la registaroj.

Tiu estas la propono de la Marŝo por Scienco, planita por okazi en la 22-an de aprilo 2017, en diversaj urboj ĉirkaŭmonde. La marŝo celas esprimi la deziron de la sciencistoj, ke homoj interesiĝu pri scienco kaj postulu de siaj estraranoj direkti siajn planojn surbaze de sciencaj pruvoj. Scienco troviĝas ĉie kaj atingas ĉiujn.

La organizantoj proponas, ke ne plu eblas silenti antaŭ tiom da misinformoj kaj nevalorigo de science surbazitaj informoj. La marŝo okazos en pli ol 100 urboj en ĉiuj kontinentoj. Se vi taksas la ideon bona, nepre partoprenu la eventon kaj fotu vin en la marŝo. ISAE publikigos vian foton kaj montros, kiel esperantistoj ankaŭ konscias pri la graveco de scienco.

Sube, la ligilo por la oficiala retpaĝo (en la angla):

https://www.marchforscience.com/

SCIENCA NEVERA VERO numero 1: PLANTOJ NE PAROLAS

Estis iam raso de antilopoj, kiuj posedis la ĉarman nomon de “kuduo”, tre aprezataj pro la beleco de siaj kornoj. Por eviti, ke ili estu definitive ĉasataj de la ĉasistoj, oni decidis ilin protekti malantaŭ ĉirkaŭbarilo, en la nacia rezervejo Kruger, proksime al Pretoria (Sudafriko). Komence, la kuduoj satplenigis sin per molaj herboj kaj junaj ŝosoj, sed poste la savano iĝis malpli komforta kaj ili devis elekti malpli bonan manĝaĵon: la akaciajn foliojn. Tre malbonŝance.
Oni plu ne aŭdis tie la pafojn de la ĉasistoj sed la morto estis ankoraŭ embuskigita.
Fakte, post apenaŭ du tagoj multaj kuduoj kuŝis mortintaj sub la akacioj, Pro superdozo de tanino, sekreciita de tiaj arbaj folioj. La sudafrika zoologo Van Hoven sin demandis, kiel povis okazi, ke la ĝirafoj senprobleme paŝtis dum la antilopoj mortis. La kialo estas, ke la plantoj lernis sin defendi.
La akacio, furioza vintra viktimo de antilopoj kaj ĝirafoj, informas siajn samspecajn arbojn pri la ĉeesto de predisto, eligante gason nomatan “etileno”. La arboj kuŝantaj subvente, avertitaj pri la danĝero, en ĉirkaŭ dek minutoj komencas produkti grandajn kvantojn de tanino, kiu en malmultaj horoj detruas la hepaton de la antilopoj. Kontraŭe, la ĝirafoj lernis ne fidi je tiuj arboj: ilia dieto estas pli diversigita kaj, precipe, ili komprenis, ke necesas sin nutri kontraŭvente, evitante tiamaniere manĝi foliojn tro riĉaj je tanino.
Kion inventos en la estonteco la akacioj por kontraŭstari la agadon de la ruzaj ĝirafoj?

Ne nur la arboj interparolas per kemiaj signaloj, sed ankaŭ la fruktoj eligas dolĉan murmuradon.
Pomo iomete tro matura sufiĉas por fuŝi la aliajn en la sama korbo. Ankaŭ ĉiokaze la heroldo estas etileno: ĉi tiu gaso, kiu disvastiĝas el frukto al alia, stimulas sian propran produktadon.
Por eviti tro rapidan maturiĝon de fruktoj kaj legomoj, kelkaj sciencistoj kreis ilin senparolaj. Iliaj unua kobajoj estis tomatoj: blokante du genoj respondecaj pri la produktadon de etileno, ili obtenis fruktojn, kiuj ĝis la centa tago estis ankoraŭ verdaj, dum la aliaj (sovaĝaj) maturiĝis jam je la sesdeka tago. Bonŝance, la tomatoj iĝis senparolaj sed ne surdaj: post ses tagoj en ujo, kie la aero entenis etilenon, ili ruĝiĝis kaj maturiĝis.

Tradukis kaj proponis Francesco Fagnani

Fonto :

El la originala artikolo de François Féron, en la libro “Gli spinaci sono ricchi di ferro – I luoghi comuni della scienza” de Jean-François Bouvet

Sciencaj retpaĝoj ne ĉiam estas… sciencaj

Ĵurnalistoj kaj blogistoj ĉiam provas serĉi sciencajn novaĵojn en sociaj retoj kaj retpaĝoj, ĉar konstante tralegi milojn da sciencaj fakaj artikoloj ĉiutage estas neebla tasko. La fontoj diversas laŭ enhavoj, celoj kaj politikoj, kiuj nek ĉiam koheras kun kion scienco-popularigantoj serĉas por la publiko.

Nemalofte multaj popularaj – ĉu enterprenaj, ĉu ĵurnalismaj – retpaĝoj havas sciencan sekcion, kiuj taŭgas kiel malneta fonto da informoj por raportaĵoj. Tamen ne indas tiom fidi tiajn fontojn, ĉar kelkaj el ili simple elstarigas sciencan malkovron per sensaciecaj ĵargonoj, kiuj nedevige baziĝas sur scienca pruvo publikigita en faka scienca ĵurnalo aŭ periodaĵo.

Tiun averton faris la Usona Konsilantaro por Scienco kaj Sano (American Council on Science and Health) partnere kun RealClearScience. Ambaŭ provis analizi kiom fidindaj estas la plej popularaj retpaĝoj kiuj publikigas nur sciencan aŭ ĝeneralajn (inkludante sciencan) informojn. Kiuj el tiuj raportas klarlingve novaĵojn bazitajn en strikte sciencaj malkovroj, kun kohera interpreto kaj ne aldirektante la raportaĵon al ies ideologio. La teamo kreis informplenan grafikaĵon pri kiuj estas la plej fidindaj je kvalito da informo (ni komprenu kvaliton kiam la raportaĵo baziĝas sur scienca pruvo publikigita en scienca revuo) kiu regas ĉiun publikaĵon. Vi  povas konstati sube en la bildo:

Fakte nek ĉiuj el tiuj retpaĝoj publikigas sciencaĵojn ĉiam bazitaj je sciencaj eltrovoj. Tio estas grava miskonduto, ĉar kelkaj el tiuj simple reproduktas aliulan informeron sen priatenti la originalan fonton, kio povas kredigi (intence aŭ ne) miskomprenojn al la legantaro.

Ĵurnalismaj informoj nek ĉiam koheras, kaj rilate al scienca ĵurnalismo la aferoj malpli bonas, esprimas la revuon Science. La konsekvenco de tiuj misinterpretoj estas ke multaj sciencistoj ankaŭ ekfariĝas blogistoj, aŭ multaj blogistoj spertiĝas pri sciencaj novaĵoj, por plenumi la spacon lasitan de malbonkondukita ĵurnalisma esploro.

Ankaŭ estas problemoj pri la kvalito de la propra scienca esploro. La publikigo en scienca revuo ne implicas ke la esploro estas rigora kaj absolute fidinda. Tio estas karakterizo de la propra scienca metodo, kies avantaĝo troviĝas en la memkorekto-kapablo (ideoj kaj teorioj ŝanĝas post kiam novaj sciencaj pruvoj alvenas). Oni povas raporti pri elstara grava scienca malkovro, kaj tamen ĝi ne estas tia laŭ spertula vidpunkto.

La aŭtoro ankaŭ mencias, ke la malbona regno de la teknika vokabularo estas tikla. La raporto povas perdiĝi kiam la priskribo per neĝustaj vortoj fariĝas nekohera. Laŭ li, tio eĉ povas esti intenca, kaj la raportisto simple volas ke la legantaro komprenu detale nenion kaj agnosku la informon fidindan. Bone kompreni la metodologion kaj aserti ĝian pravon estas valora ŝtupo antaŭ decidi kiom revolucia estas la nova scienca elpruvo. Bedaŭrinde nek ĉiuj kondutas tiel.

Fontoj:

http://www-nature-com.ez16.periodicos.capes.gov.br/news/science-journalism-can-be-evidence-based-compelling-and-wrong-1.21591?WT.mc_id=FBK_NatureNews

http://acsh.org/news/2017/03/05/infographic-best-and-worst-science-news-sites-10948 (ĉi tie troviĝas la originala bildo, en la angla)

http://www.realclearscience.com/blog/2017/03/06/the_best__worse_science_news_sites.html (ĉi tie troviĝas la originala bildo, en la angla)

Neŭronoj kreskas al la molaj partoj de la cerbo

Sciencistoj eltrovis ke neŭronoj – la nervaj ĉeloj – kreskigas siajn aksonojn ne nur sekvante specifajn kemiajn spurojn rekoneblaj de la ĉelaj membranaj proteinoj, sed pro la denseco de la ĉirkaŭanta medio.

Delonge estas ĝenerala scio, ke la ĉeloj komunikiĝas inter si per livero kaj ricevo de specifaj molekuloj, kaptitaj per fakaj proteinoj kiuj troviĝas sur la ĉela membrano. Do, la kvanto kaj kvalito de tiuj molekuloj donas precizan informon al la ricevanta ĉelo, kiu kondutas sin akorde. Esence, la komunikado inter la diversaj ĉeloj de organismo dependas fundamente de molekuloj. Tiun ĉi hipotezon forte subtenas diversaj esploroj, kaj oni klare vidas ĝin kiam observas la agadon de hormonoj. Tamen, la fizika propreco de la ĉirkaŭanta medio kie troviĝas la ĉelo ne estas malobservinda.

La esploron ĉefkapis David Koser, kun teamo da sciencistoj el Britio, Germanio, Svislando kaj Brazilo. Ili kultivis la retinan neŭronojn de la rano Xenopus kaj ŝanĝis la densecon de la ĉirkaŭanta medio. La medio kie troviĝis la neŭrono estis kemie neŭtrala, do neniu kemia spuro ekzistas por ŝanĝi la orientiĝon de la neŭrono. La sciencistoj trovis, ke la neŭrono kreskigas aksonon multe pli rapide kaj longdistance en medio malpli densa ol la kutima. Tamen, la kreskiĝo estas multe malpli ordigita ol la originale densa medio. En pli alta denseco, la aksonoj ofte kreskas rekte al specifa loko, kvazaŭ koncentrante la forton de la kreskiĝo por malfermi spacon en tiu neordinara medio. Kun malpli alta denseco, diversaj aksonoj kreskas rapide kaj dise, sen ajna klara direkto.

La sciencistoj ankaŭ pruvis, ke la ĉefrolanto de aksona kreskiĝo en la neŭronoj estas jonaj kanaloj. Tiuj specifaj kanaloj estis antaŭe observitaj kiel gravaj por la disetendiĝo de la aksonoj. Uzinte specifan proteinon kiu blokas la recepteblecon de tiuj jonaj kanaloj, la sciencistoj observis senordan kaj anomalian kreskiĝon de la neŭrono.

Post tiu konstato en in vitro medio, la teamo decidis malkovri ĉu la sama fenomeno observeblas en in vivo medio. Ili uzis la disvolviĝantan cerban nervan histon de la ranido Xenopus kiel medio. Per kemiaj metodoj ili kapablis rekoni la malpli densaj partoj de la cerbo kaj konstatis, ke la aksonoj ankaŭ etendiĝas akorde kun la fizikaj aspektoj de la ĉirkaŭaĵo. Ankaŭ provoj kun la blokanta proteino akordis kun la rezultoj en la artefarita medio.

Konklude, la sciencistoj eltrovis ke la fizika propreco de la medio estas ege grava por kreskiĝo de novaj aksonoj, kaj la denseco – ĉu tre densa, ĉu tre maldensa – povas anomalie kreskigi la neŭronon. Ne malpli grava estas, ke la kreskiĝo dependas de jonaj kanaloj kiuj kapablas ekkapti la densecon de la ĉirkaŭa medio kaj difini kiom rapide kaj efike povas aksono kreski. Tiuj rezultoj estas ege gravaj por ekkompreni kia modlebla estas la cerbo, kaj kiel ĝi povas reagi antaŭ akcidento kiu vundas la nervan histon.

Fonto: David Koser, Amelia J. Thompson, Sara K Foster, et al. 2016. Mechanosensing is critical for axon growth in the developing brain. Nature Neuroscience doi:10.1038/nn.4394