Kun kondolenco ni memoras pri Detlev Blanke

Kun kondolenco ni memoras pri Detlev Blanke, kiu estis ikona figuro de esperanto-movado. Li ankaŭ kontribuis al Scienca Revuo per artikoloj. Liaj artikoloj estas alireblaj ĉe
https://scienca-revuo.info/issue/archive
 
Blanke, Detlev, La antikvaj lingvoj kaj la problemo de internacia monda helplingvo. 26.4/5 114/115 (1975)
Blanke, Detlev, Doktoriĝo per komparo de planlingvo (E.) kaj nacia lingvo (la germana). 27.4 120 (1976)
Blanke, Detlev, Grava oficiala agnosko por Esperanto. 36.1 149 (1985)
Blanke, Detlev, Terminologia kurso. 38.2 154 (1987)
Blanke, Detlev, Novaĵo pri la Enciklopedia Vortaro Esperanto-Germana. 47.1 168 (1996)
Blanke, Detlev, Esperanto kiel Faklingvo – Elekta Bibliografio. 48.3 172 (1997)
 
Li ankaŭ prelegis por ISAE dum nia simpozio en Lillo.

AliĝoKampajno de ISAE por la jaro 2016-2017 malfermiĝas

 

Se vi ŝatas la agadon de ISAE, fariĝu membron ! La aliĝo estas tute senpaga kaj grave helpos nin!

Nia sciio pri la membronombro gravas por nia rilato kun UEA kaj la pliboniĝo de niaj agadoj.

Klaku la ligilon!!!

https://www.inscription-facile.com/form/kKOdGJ8vsqSVW4JTP6rp

 

Japanaj paruoj ne nur melodias, sed konversacias

paruoj 1

Japanaj sciencistoj eltrovis, ke la kanto de japana paruo (Parus minor) ne estas nur agrabala melodio. La ĝenerala scienca scio pri tio agnoskis, ke malsimilaj melodioj havas malsimilajn signifojn, akorde al diversaj cirkonstancoj.  Sed la afero ne estas tiom simpla.

Sciencistoj el la Universitato Rikkyo malkovris mirindan aferon: la melodio ne kunportas mesaĝon en sia tuto, sed estas konstruita de “vortoj”, kiu nur havas kompreneblan signifon se ĝi estas kantata en la ĝusta “vortordo”.

La melodio havas siajn elementojn, ĉiu el kiuj konsistigas nur parton de la tuta mesaĝo. La paruoj simple kunigas tiujn partojn je logika sekvenco kaj sciigas specifajn aferojn al aliaj paruoj. Se la melodieroj estas kantataj en “malĝusta” sinsekvo, ĝi fariĝas nekomprenebla kaj inverse, se ĝi estas kantata laŭorde, ĝi estas komprenata. Paruoj povas formi kompleksan mesaĝon kunigante diversajn melodierojn en preskaŭ senfina maniero. Sed tio okazas nur danke al specifa sintakso.

La eksperimento estis eleganta: sciencistoj registris malsimilajn tonojn, observis la reagon de paruoj antaŭ ĉiu tono individue, kaj aŭdigis diversajn kombinojn de tiuj tonoj. Unu el tiuj tonoj igas la paruon ĉirkaŭrigardi (nome ABC). La alia tono flugigas ilin (nome D). Kiam ambaŭ tonoj aŭdiĝas aparte, la paruo obeas. Kiam la tonoj aŭdiĝas kune kaj en specifa ordo (ABC + D) la paruo ĉirkaŭrigardas kaj ekflugas. Sed kiam la tono aŭdiĝas inverse (D + ABC) la paruo konfuziĝas, kaj ne scias kion fari! La rezulto estas klara: nur la korekta ton-ordo konstruas kompreneblan melodion.

La graveco de la homa komunikado troviĝas en la kapablo transdoni preskaŭ senfinan kvanton da informoj per la kombinaĵoj de vortoj, kiu siavice konstruas frazojn. “Tiu esploro montras ke sintakso ne estas escepte homa lingva trajto, sed ankaŭ evoluis ĉe birdoj”, komentis Dr. David Wheatcroft, esploristo en Universitato Uppsala. La paruoj povas uzi nur specifan noton kaj informi ion pli simplan, aŭ transdoni pli detalan mesaĝon, kunigante specifajn notojn kun malsimilaj signifoj por konstrui frazon.

Sube, vi povas konstati simplan resumon de la eksperimento:

Paruoj

Lingve kontrolis: Stanislavo Belov

Fonto: http://www.sci-news.com/biology/japanese-tits-parus-minor-speak-in-phrases-03685.html

 

Nia prezidanto prelegos dum UK en Nitro

Internaciaj Kongresaj Universitatoj: IKU 4
Socia justeco kaj publika sano kiel principoj fronte al la neatendita kontraŭstara sinteno al vakcinoj

José Antonio Vergara
Resumo

Establiĝinte kiel amasa publiksana praktiko dum la 20-a jarcento, vakcinado estas unu el la plej gravaj atingoj en la historio de la strebado plibonigi la homan sanon, kies efiko kiel teknologia rimedo por preventi seriozajn infektajn malsanojn kiel variolon, poliomjeliton, difterion kaj morbilon estas mejloŝtona.

Malgraŭ ilia kontribuo eviti suferadon kaj amase savi vivojn laŭ kriterioj de socia justeco kaj scienca pravigo, jam de la komenco la aktiva imunigo renkontis rifuzan sintenon ĉe diversaj grupoj. Dum la antaŭaj ondoj de kontraŭvakcina agado restis sufiĉe marĝenaj, en la lastaj du jardekoj aperis nova, neatendita kontraŭstarado lige al diversaj alternativaj vivstiloj kaj kredosistemoj, kun akuzoj ke pluraj vakcinoj estas damaĝaj ĉar ili kaŭzus aŭtismon kaj aliajn misefikojn ĉe infanoj, kaj suspektemo ke la devigo uzi ilin esprimas konspiran submetiĝon de la ŝtatoj al la financa gajnobezono de la farmacia industrio, ktp.

Kiel sekvo de tiu individuisme orientita rifuzemo, la malkresko en la proporcio de vakcinitoj malaltigis la nivelon de grupa imuneco ĉe kelkaj komunumoj, kio funkcias kiel kolektiva baro al la disvastiĝo de la koncernaj infektoagentoj, kaj do estiĝis serioza risko je reapero de malsanoj jam de longe forigitaj, eĉ en riĉaj landoj kiel evidentigis la pasintjara epidemio de morbilo en Usono. La prelego aliros la diversajn aspektojn de tiu ĉi problemaro (medicinhistorian, epidemiologian, socikulturan kaj bioetikan).

http://uea.org/teko/IKU/2016/Vergara

ISAE estraro renoviĝos en UK Nitra

Dum UK Nitra, ISAE kunsidiĝos kaj elektos novan estraron. Informojn pri la novaj vojoj kaj laborplano de la Asocio oni diskutos dum la kunsido. Membroj aŭ nemembroj rajtas partopreni.

Se vi ŝatus kontribui, vi povas kandidatiĝi al estraraneco per retmesaĝo al: redaktisto@scienca-revuo.info, aŭ simple ĉeesti la asembleon. ISAE ĝoje bonvenigas aktivulojn.

 

 

Fiŝo sukcesas distingi homajn vizaĝojn

fisxho kracas

Studo elmontras, ke la lerteco rekoni vizaĝon simple per delikataj ŝanĝoj en trajtoj ne estas ekskluziva mamula kapablo. Sciencistoj trovis ke fiŝoj sukcesas fari la samon, kaj akurate distingas inter homaj vizaĝoj.

La fiŝo Toxotes chatareus vivas en riveroj de sudamerika tropika arbaro. Ĝi trovis originalan procedon ekhavi al si manĝaĵon: la fiŝo alproksimiĝas de la rivera surfaco kaj distingas inter la supraj branĉoj bongustan insekton. Ĝi plenigas la buŝon per akvo kaj kraĉas supren. La akva plenbuŝo trafas la malgrandan estaĵon kaj faligas ĝin surrivere, kie atendas la malsata fiŝo.

Ĉar tiu fiŝo plenumas sian taskon simple per vidado, la sciencistoj konsideris ĝin la plej taŭga modelo pruvi la ideon. Ili trejnis fiŝon kraĉi al vizaĝo, aperinta sur ekrano trovita super la akvario. Post la trejnado, ili aperigis du vizaĝojn samtempe, kaj la fiŝo daŭre trafis la lernitan. Ili variadis la homajn vizaĝojn per delikataj ŝanĝetoj en iliaj trajtoj, cele komfuzigi la fiŝon, sed vane. La fiŝo daŭre pravis kaj trafis la korektan vizaĝon en pli ol 80% el la provoj. Sciencistoj eĉ prezentis egalajn kapoformojn kaj aperigis simplan blank-nigran kolorajn kapojn al la fiŝo, sed tio ne malhelpis ĝian distingeblecon.

La rezulto de la eksperimento elmontras, ke la kapablo rekoni vizaĝon ne nur okazas en aliaj organismoj ol mamuloj, sed ankaŭ ke la kapablo rekoni ne limiĝas al la cerba strukturo koncerna al tiuj. Ĝis tiam la scienca komunumo akordas, ke la parto de la cerbo ligita al la kapablo rekoni vizaĝon estas la neokortekso. La fiŝo ne prezentas tian strukturon, nek nervoĉeloj similaj al ĝi. Malgraŭ ĉio, ĝi parkeras la vizaĝon kaj efike rekonas ĝin.

“Malgraŭ la manko de neokortekso, akurata rekonebleco troviĝas en tiuj fiŝoj. Do, cerbograndeco ne estas karaktero ekskluziva por lerni kaj rekoni vizaĝajn trajtojn”, diras la ĉefaŭtoro de la scienca artikolo kiu priskribas la eskerimenton.

Sube, vi povas trovi kiel oni konstruis la eksperimenton:

fisxho kracas 2.jpg

La ilustraĵo montras: A) la vizaĝoj prezentitaj (3D bildo); B) kiam oni senkolorigis kaj egaligis la kapoformon, kaj C) skemo pri la akvario, kie troviĝas la fiŝo kaj la ekrano aperiganta la vizaĝojn (el la artikolo, referencita sube).

 

Fonto: Discrimination of human faces by archerfish (Toxotes chatareus), Scientific Reports, DOI: 10.1038/srep27523

La aparato por malkuiri ovojn kuiritajn finfine trovis utilecon!

oeuf souriant
La lastan septembron, liaj laboroj gajnigis al li la Ig-nobelpremion pri kemio, kiu premias strangegajn inventojn. Hodiaŭ, Colin Raston kaj lia teamo el la universitato Flinders, en Aŭstralio, faris sian venĝon. Dank’ al ilia lerto por malkuiri kuiritajn ovojn, ili sukcesis precizege tranĉi nanotubojn karbonajn. Bona aŭguro por rapidegi disvastigon en diversaj uzoj.

Ĉiujare, en septembro, la Ig-nobelpremio premias la studojn sciencajn juĝitajn la plej strangegajn kaj senutilajn de la momento. En 2015, la Ig-nobelpremio pri kemio estis atribuita al Colin Raston, profesoro el Flinders-universitato, en Aŭstralio, pro lia aparato por malkuiri kuiritajn ovojn, pli serioze nomita Vortex Fluidic Device (VFD – Vortica Fluidigilo). La teamo de profesoro Raston, ĉiam asertis ke tiuj rezultoj kaŝas gravan sciencan eltrovon. Hodiaŭ, la pruvo! ĉar la VFD estis uzata por altranĉi karbonajn nanotubojn en tre precize difinitajn longojn.

Memoru ke la nanotuboj karbonaj estis malkovritaj antaŭ pli ol 60 jaroj. Tamen, estis nur en la 90-aj jaroj ke scienculoj vere ekinteresiĝis pri tiuj mirindaj strukturoj. La nanotuboj karbonaj estas ĉirkaŭ 200-foje pli rezistaj ol ŝtalo kaj ili konduktas elektron kvinfoje pli bone ol kupro, kaj estas pli maldensa ol aluminio. La malfacilaĵo estas ke ili ne estas tiel simple manipuleblaj. “Ili estas kvazaŭ spagetoj ke oni kuiru ‘al dente’. Se oni ne zorgas, la nanotuboj gluiĝas unu al aliaj kaj al ĉiuj ĉirkuaĵoj. Ili iĝas tiam tre konfuzitaj” rakontas Colin Raston humure.

Por prepari kaj tranĉi siajn nanotubojn, la scienculoj ĝis nun uzas metodojn sufiĉe malsimplajn, multekostajn kaj kiuj necesigas kemiaĵojn danĝerajn. Plie, ili ankoraŭ ne kapablas regi la longon de la tranĉaĵoj. Helpe de VFD, iomete da akvo, solvilo kaj lasera fasko, la Raston-teamo sukcesis, en nur kelkaj minutoj, tranĉi pecojn da nanotuboj karbonaj kies longo estis ĉirkaŭ 170 nanometroj.

La nanotuboj karbonaj de la medicino ĝis la renovigeblaj energioj.

La vera avantaĝo de nia teknologio estas ke ĝi permesas unuigi la tranĉojn. Se ni sukcese tranĉas nanotubojn karbonajn je 100 nanometroj de longo , estus perfekte por medicinaj uzoj” asertas Colin Raston. Fakte, tiu estas la ideala longo por eniri tumorojn kaj celi la tumorajn ĉelojn.
Tamen, la medicino tute ne estas la sola uzkampo pripensita de la teamo de la Flinders-universitato. Tia precizeco sur la kampo de tranĉado de nanotuboj karbonaj povus ankaŭ profitigi, ekzemple, al industrio pri sunenergio. La nanotuboj karbonaj estas malpezaj, flekseblaj kaj pli malmultekostaj ol kutimaj materialoj uzataj por sunĉeloj. “Se ni povas aldoni nanotubojn karbonajn precize tranĉitajn al proceso de sunĉelfarado, la efikeco pliboniĝos” asertas Kasturi Vimalanathan laboranto en la teamo. Donante al elektronoj plej mallongan transportovojon, la scienculo esperas ke la nanotuboj karbonaj plibonigos la fotonelektran konvertiĝon de la ĉeloj.

Aktuale en scienca revuo

vol. 65, nr-o. 232 (2015)

Granda malfruiĝo kaj bezono de reformoj

ISAE – ĉu estontectaŭga organizo?

Decidoj de ISAE dum UK2015

El la scienca mondo

Graveco de proteinadsorbado al surfacoj
Veronika Poór

Chomsky-a Minimumisma Programo ne kvalifikiĝas kiel naturscienco
Hiroshi Nagata

Strategiaj ludoj
Jan Górowski, Adam Łomnicki, Jerzy Żabowski

Prezento de Pulmkancera modelo
Anthony Lucas

Decidoj de ISAE dum UK 2015 en Lillo

Situacio

La tendenco al malfermaj enhavoj

La koncepto de disponebligo de scienca kaj kultura enhavo kontraŭmembrokotiza pago ne plu kongruos kun la estonta tempo. La tutmonda tendenco iras al konceptoj kiel Open Access, do malferma aliro. Tial ankaŭ ISAE devas pripensi kiel sinposicii en tia socio. La disponebligo papera daŭre gravas kaj daŭre gravos, ĉar la prezento surpapera bontipografia ankaŭ estontece estos kvalitindika. Samtempe nura disponebligo pagenda perdas la akcepton, speciale ĉe junaj agademaj homoj, kiuj deziras, ke iliaj kontribuoj estus utilaj por la tuta homaro kaj ne nur por la pagantaj membroj de asocio.

La trookupiĝo de la aktivuloj

Alia ŝanĝo, kiun eblas observi en la monda socio estas la multobligo de aktivebloj. Estas multe pli facile ekaktiviĝi pri interesaj aferoj. Tial aktivemaj homoj ofte ne aktivas nur por unu projekto aŭ asocio, sed por pluraj projektoj, kiuj por ili estas same aŭ simile gravaj. Eblas kritiki la malemon koncentriĝi pri unu specifa afero, sed aliflanke la diverseco de – speciale la Esperanta – kulturo gajnas, ju pli da aktivaĵoj ekkreskas, ju pli da novaj aferoj estas elprovataj.

En tiaj kondiĉoj certe suferas tradiciaj projektoj kiel Scienca Revuo. Do jen plia defio, kiun ISAE devas alfronti.

Solvoj

Membrokotizoj

La estraro de ISAE dum UK 2015 en Lillo decidis disponebligi ĉiujn enhavojn de Scienca Revuo senpage laŭ krea komunaĵo (CC-BY-ND) tuj post la ties apero. Tiam ni perdas la kialon postuli membrokotizojn, do la enspezoj de ISAE povas veni nur per donacoj kaj per vendo de la jara papera libro. Espereble estontece eblas malaltigi la pagojn al UEA kiuj necesas por havi la eblon publike kunsidi dum UK.

Do ekde la jaro 2016 la membrokotizoj por ISAE estos nulaj. Ni tamen bonvenigas donacojn kaj ĝojas pri bona vendado de la jara libro.

Faciligo de kunlaborado

La defio de trookupiĝo de la aktivuloj sugestas el sia kialo jam eblan solvon. La fenomeno venas de la faciliĝo por aktivemaj homoj ekaktiviĝi por io. Do ISAE devas el tiu potencialo ĉerpi. ISAE devas faciligi la kunlaboradon por eblaj aktivuloj. Tio estas multe pli granda defio ol la financa. Ni devas doni al aktivemuloj la jenajn impresojn:

  • ISAE estas vigla organizo, kiu regule faras ion interesan kaj valoran.

  • Estas facile kaj inde kontribui al la agado de ISAE.

Ambaŭ estas defiaj. La unua estas defia, ĉar kutime daŭras tro longe ĝis nova eldono aperas. Tio bremsas la emon kontribui artikolojn. Dum UK en Lillo laĉiĝis la nova subretejo http://aktuale.scienca-revuo.info. En ĝi ofte aperu novaj artikoloj individuaj, kiuj poste estu kompilataj el reta numero kaj pli poste al jara libro. La novaperintaj artikoloj povas esti komentataj per ĉiu, ĉu pri lingvaj, ĉu pli fakaj aferoj. Ankaŭ la dua punkto estas defia, pri tio sube.

Venontaj paŝoj

Aktuala kaj nova numeroj

Kvankam novaj ideoj eble estas eŭforiigaj, restas multe da pli rutina laboro por fari. Fakte la lasta numero de 2014 ankoraŭ atendas sian publikigon. Artikoloj por almenaŭ unu plia eldono atendas sian prilaboradon. Ankoraŭ mankas la decido ĉu tiuj novaj artikoloj jam aperu en http://aktuale.scienca-revuo.info aŭ nur aperu en la tradicia vojo.

Disvastigo de la novaĵoj pri ISAE

La klopodoj de ISAE renovigi sin, devas rapidi esti disvastigata. Speciale al organizoj kiel la komisiono pri scienca kaj faka agado de TEJO ni devas prezenti nian novan agadformon, eble en la formo de tiu ĉi dokumento. En tiaj organizoj estas la homoj kapablaj kaj fake kaj teknike kontribui al la scienca agado de la Esperanto movado.

Pliefikigo de la tekikaj metodoj

Kvankam la elektronikaj metodoj jam faciligis publikigi tipografie altkvalitajn sciencajn artikolojn al tutmonda publiko, tia publikigo restas teknike postula procezo. Tial ISAE devas trovi kaj dokumenti laŭeble plej facilajn rimedojn. Por tio ĝis nun ekzistas nur lozaj ideoj. Do ĉi tie nur kelkaj frapvortoj.

  • Ni volas eldoni niajn artikolojn kaj en tipografie altkvalitaj presebla formo, kaj en formo legeblaj en retaparatoj ĉu telefonoj, tabuloj, grandaj ekranoj, aŭ eĉ voĉlegiloj por blinduloj. Dezirindas havi aŭtomatan meĥanismon, kiu kreas el unu artikola fonta dosiero plurajn formatojn, kaj PDF kaj HTML kaj EPUB.

  • Bona bazo por krei plurajn legformatojn el unu fontdosiero estas Markdown. Ĝi difinas elementojn por strukturigi tekston. Bona realigo de la Markdown-sintakso estas Pandoc.

  • La aŭtoroj laŭeble malpli ĝeniĝu per tiaj teknikaj demandoj, tial ni akceptu laŭeble plej multe da formatoj. Ankaŭ en tiu rilato Pandoc estas tre helpa, ĉar ĝi kapablas legi multajn diversajn formatojn.

  • Por plifaciligi la redaktan laboron la aŭtoroj uzu laŭeble plej malmulte da formatindikoj. Ni publikigos artikolojn kun klarigoj, kiuj formatindikoj taŭgas.

  • Ni bezonas trovi taŭgan formaton por bibliografio. Ankaŭ tion ni devas trakti en ekzempla artikolo.

  • Bona, sed iomete malfacila maniero kune evoluigi ciferecan enhavon estas git. Tion povas uzi la teamo, kiu redaktas kaj provlegas.

  • Ni verŝajne bezonos bonan retejan forumon por interŝanĝi spertojn. Kutimaj dissendolistoj estas tro malfacile traserĉeblaj. Sistemoj kiel Discourse draste plibonigas tion. Ili povas eĉ dum oni skribas demandon trovi malnovajn diskutojn pritemajn.

  • La tipografie plej bona sistemo por sciencaj enhavoj estas LaTeX. Ĝi jam estas uzata de Scienca Revuo ekde 2012. Pandoc povas krei LaTeX-kodon.

Ĉiuj tiuj teknikaj rimedoj bezonas trejnadon kaj homojn scivolemajn. La jaro 2016 estos defia por ISAE kun la celo efektivigi la transiron al moderna malferma kunlaborinstiga organizo.