Ekonomika riĉiĝo ŝanĝas la religion, studo konkludas

crenca-e-economia

Diversaj doktrinoj, kiel Budhismo, Bramanismo, Stoikismo, kaj post Kristianismo kaj Islamismo, ekaperis ĉirkaŭ la sama periodo (inter 500 kaj 300 a.K.E. – Antaŭ la Komuna Erao) kaj koincide baziĝas je moraligaj doktrinoj. Ĉu simpla koincido, aŭ okazis aliaj aferoj en tiuj komunumoj kiu instigis la adopton de tiuj novaj pensmanieroj? Teamo da sciencistoj esploris la temon kaj trovis mirindan rezulton: kiam la civilizacioj fariĝis pli riĉaj, la societo estas pli malfermaj al aliaj rafinitaj religioj.

Antaŭe en la prasocietoj, la kerno de la religioj baziĝis en simpla rolado de ritoj, oferoj, obeado de ĝeneralaj leĝoj por eviti malbonan fortunon kaj atingi prosperon. La novaj doktrinoj emfazis la transcendan kondiĉon, kies baza ideo estas ke homa vivo havas celon. Tio postulis de la kredantoj moderigi siajn materiajn instinktojn kaj stimulis la kompatemon. Tiu ĝenerala ŝanĝo de religia konduto kaj vidpunkto evoluis dum tre mallonga tempo en malproksimaj lokoj de Eŭrazio kaj Mediteranea regiono. La kerno de la studo celis trovi ligon inter la popularigo kaj ĝeneraligo de tiuj doktrinoj kaj la aspektoj de la tiama societo.

La sciencistoj uzis matematikajn modelojn kaj statistikojn, surbaze de disponeblaj datumoj pri historio de religio kaj teorioj de evolua psikologio. Ili uzis kiel indekson societajn informojn kiel populacia grandeco, populacia kreskiĝo, societa komplekseco, individua energia kaptado, inter aliaj. Kiam ili komparis ĉiujn modelojn, la nura kiu bone adaptiĝis al la datumoj estis tiu de individua energia kaptado.

Tiu mezuro signifas kiom da kalorioj ĉiu individuo konsumis tage. Tio ankaŭ estas maniero mezuri riĉecon. La esploro montras, ke kiam homoj havis eblecon konsumi grandan kvanton da kalorioj tage, ili troviĝas multe pli komfortaj kaj sekuraj pri la estonteco. Tio ankaŭ oferis materian sekurecon kaj tempon kiu ebligis la pensadon de pli abstraktaj doktrinoj, parte de religiestroj. La kreskiĝo de prospero de tiuj societoj simple seniluziigis la adeptojn de la prareligioj, kies bazo staras sur la timo pri la sammomenta necerteco pri sukcesa ĉasado aŭ kultivado en epoko kiam ĉiutaga satigo dependis ekskluzive de la bona fortuno.

Pripensi atente la estontecon nur okazas kiam la nuntempaj necesoj estas kontentigitaj. La novaj kredoj esploris tion kaj prilaboris la doktrinon rilate al la postviva estonteco kaj komforteco. Fakte, la ekonomika riĉiĝo kaj sekureco estis la bazo por abnegacio, altruismo kaj kompato, kiu karakterizis la tiam prosperantaj religioj.

Fonto: Baumard, Hyafil, Morris and Boyer. 2015. Increased affluence explains the emergence of ascetic wisdoms and moralizing religions. Current Biology 25: 10-15.

Mamuloj blekas por ŝajnigi sin pli grandaj ol ili efektive estas

bleko

En diversaj specioj de mamuloj, la maskloj alvokas la atenton de femaloj per bleko. La femaloj iom post iom eklernis, ke la voĉtono de la blekado estas grava spuro por scii kia estas la alvokanta masklo. Tio estas vere oportuna maniero elekti, inter la diversaj disponeblaj kaj kriemaj maskloj, kiu efektive estas la plej bona partnero por patrigi sanan kaj fortan idaron.

La femaloj trovis, ke la plej grandaj maskloj (en multaj mamuloj, grandeco ankaŭ signifas sanon kaj forton) blekas per malalta tono. Tiam, la femaloj efektive preferas la plej grandajn, kaj neglektas aŭ simple ignoras la plej malgrandajn. La sciencistoj eltrovis, ke la maskloj de kelkaj mamuloj ankaŭ lernis trompi la elekteblecon de la femaloj: ili blekas per malalta sonfrekvenco – tipa de grandaj mamuloj – por ŝajnigi pli grandaj ol ili efektive estas.

La studo farita de la University College Dublin kaj University of Sussex esploris 72 speciojn da surteraj mamuloj, inter tiuj leono, elefanto, ĉimpanzo kaj la homo. Ili komparis la seksajn blekojn kun la korpa grandeco de la blekantoj. Ili registris la resonancon kaj altecon de la frekvencon kaj mezuris la voĉan strukturon, por kompreni ĉu la anatomio teorie akordas kun la blekoj. Surprizige, ili konstatis ke en kelkaj mamuloj estas fizikaj anatomiaj adaptiĝoj kiu permesas al la masklo ŝanĝi la tonon de sia bleko. Tiel, ili ne nur sukcesas altiri la atenton de la femaloj per malalttona kaj seksalloga voĉo, sed ankaŭ konkurenci kontraŭ la rivaloj.

Aldone, ili malkovris ke la strategioj bleki malsimile varias akorde kun la specioj kaj adaptiĝo de kelkaj organoj. La leono, ekzemple, ŝanĝas sian blekon per movado de sia laringo. Kelkaj simioj posedas apartan organon por modifi la blekon. La elefanto siavice regas pli bone sian blekadon per sia utila rostro

Maskloj en specioj kie la grandeco kaj forteco ege valoras kaj difinas la kapablon reproduktiĝi provas bleki samkiel la plej grandaj kaj fortaj individuoj, sed nenecese la blekanto estas tia. “Ili troigas la impreson de sia propra grandeco” esprimas la sciencisto Benjamin Charlton, kiu ĉefaŭtoras la esploron.

 

Fonto: Benjamin D. Charlton et al. The evolution of acoustic size exaggeration in terrestrial mammals, Nature Communications (2016). DOI: 10.1038/ncomms12739

Kun kondolenco ni memoras pri Detlev Blanke

Kun kondolenco ni memoras pri Detlev Blanke, kiu estis ikona figuro de esperanto-movado. Li ankaŭ kontribuis al Scienca Revuo per artikoloj. Liaj artikoloj estas alireblaj ĉe
https://scienca-revuo.info/issue/archive
 
Blanke, Detlev, La antikvaj lingvoj kaj la problemo de internacia monda helplingvo. 26.4/5 114/115 (1975)
Blanke, Detlev, Doktoriĝo per komparo de planlingvo (E.) kaj nacia lingvo (la germana). 27.4 120 (1976)
Blanke, Detlev, Grava oficiala agnosko por Esperanto. 36.1 149 (1985)
Blanke, Detlev, Terminologia kurso. 38.2 154 (1987)
Blanke, Detlev, Novaĵo pri la Enciklopedia Vortaro Esperanto-Germana. 47.1 168 (1996)
Blanke, Detlev, Esperanto kiel Faklingvo – Elekta Bibliografio. 48.3 172 (1997)
 
Li ankaŭ prelegis por ISAE dum nia simpozio en Lillo.

AliĝoKampajno de ISAE por la jaro 2016-2017 malfermiĝas

 

Se vi ŝatas la agadon de ISAE, fariĝu membron ! La aliĝo estas tute senpaga kaj grave helpos nin!

Nia sciio pri la membronombro gravas por nia rilato kun UEA kaj la pliboniĝo de niaj agadoj.

Klaku la ligilon!!!

https://www.inscription-facile.com/form/kKOdGJ8vsqSVW4JTP6rp

 

Japanaj paruoj ne nur melodias, sed konversacias

paruoj 1

Japanaj sciencistoj eltrovis, ke la kanto de japana paruo (Parus minor) ne estas nur agrabala melodio. La ĝenerala scienca scio pri tio agnoskis, ke malsimilaj melodioj havas malsimilajn signifojn, akorde al diversaj cirkonstancoj.  Sed la afero ne estas tiom simpla.

Sciencistoj el la Universitato Rikkyo malkovris mirindan aferon: la melodio ne kunportas mesaĝon en sia tuto, sed estas konstruita de “vortoj”, kiu nur havas kompreneblan signifon se ĝi estas kantata en la ĝusta “vortordo”.

La melodio havas siajn elementojn, ĉiu el kiuj konsistigas nur parton de la tuta mesaĝo. La paruoj simple kunigas tiujn partojn je logika sekvenco kaj sciigas specifajn aferojn al aliaj paruoj. Se la melodieroj estas kantataj en “malĝusta” sinsekvo, ĝi fariĝas nekomprenebla kaj inverse, se ĝi estas kantata laŭorde, ĝi estas komprenata. Paruoj povas formi kompleksan mesaĝon kunigante diversajn melodierojn en preskaŭ senfina maniero. Sed tio okazas nur danke al specifa sintakso.

La eksperimento estis eleganta: sciencistoj registris malsimilajn tonojn, observis la reagon de paruoj antaŭ ĉiu tono individue, kaj aŭdigis diversajn kombinojn de tiuj tonoj. Unu el tiuj tonoj igas la paruon ĉirkaŭrigardi (nome ABC). La alia tono flugigas ilin (nome D). Kiam ambaŭ tonoj aŭdiĝas aparte, la paruo obeas. Kiam la tonoj aŭdiĝas kune kaj en specifa ordo (ABC + D) la paruo ĉirkaŭrigardas kaj ekflugas. Sed kiam la tono aŭdiĝas inverse (D + ABC) la paruo konfuziĝas, kaj ne scias kion fari! La rezulto estas klara: nur la korekta ton-ordo konstruas kompreneblan melodion.

La graveco de la homa komunikado troviĝas en la kapablo transdoni preskaŭ senfinan kvanton da informoj per la kombinaĵoj de vortoj, kiu siavice konstruas frazojn. “Tiu esploro montras ke sintakso ne estas escepte homa lingva trajto, sed ankaŭ evoluis ĉe birdoj”, komentis Dr. David Wheatcroft, esploristo en Universitato Uppsala. La paruoj povas uzi nur specifan noton kaj informi ion pli simplan, aŭ transdoni pli detalan mesaĝon, kunigante specifajn notojn kun malsimilaj signifoj por konstrui frazon.

Sube, vi povas konstati simplan resumon de la eksperimento:

Paruoj

Lingve kontrolis: Stanislavo Belov

Fonto: http://www.sci-news.com/biology/japanese-tits-parus-minor-speak-in-phrases-03685.html

 

Nia prezidanto prelegos dum UK en Nitro

Internaciaj Kongresaj Universitatoj: IKU 4
Socia justeco kaj publika sano kiel principoj fronte al la neatendita kontraŭstara sinteno al vakcinoj

José Antonio Vergara
Resumo

Establiĝinte kiel amasa publiksana praktiko dum la 20-a jarcento, vakcinado estas unu el la plej gravaj atingoj en la historio de la strebado plibonigi la homan sanon, kies efiko kiel teknologia rimedo por preventi seriozajn infektajn malsanojn kiel variolon, poliomjeliton, difterion kaj morbilon estas mejloŝtona.

Malgraŭ ilia kontribuo eviti suferadon kaj amase savi vivojn laŭ kriterioj de socia justeco kaj scienca pravigo, jam de la komenco la aktiva imunigo renkontis rifuzan sintenon ĉe diversaj grupoj. Dum la antaŭaj ondoj de kontraŭvakcina agado restis sufiĉe marĝenaj, en la lastaj du jardekoj aperis nova, neatendita kontraŭstarado lige al diversaj alternativaj vivstiloj kaj kredosistemoj, kun akuzoj ke pluraj vakcinoj estas damaĝaj ĉar ili kaŭzus aŭtismon kaj aliajn misefikojn ĉe infanoj, kaj suspektemo ke la devigo uzi ilin esprimas konspiran submetiĝon de la ŝtatoj al la financa gajnobezono de la farmacia industrio, ktp.

Kiel sekvo de tiu individuisme orientita rifuzemo, la malkresko en la proporcio de vakcinitoj malaltigis la nivelon de grupa imuneco ĉe kelkaj komunumoj, kio funkcias kiel kolektiva baro al la disvastiĝo de la koncernaj infektoagentoj, kaj do estiĝis serioza risko je reapero de malsanoj jam de longe forigitaj, eĉ en riĉaj landoj kiel evidentigis la pasintjara epidemio de morbilo en Usono. La prelego aliros la diversajn aspektojn de tiu ĉi problemaro (medicinhistorian, epidemiologian, socikulturan kaj bioetikan).

http://uea.org/teko/IKU/2016/Vergara

ISAE estraro renoviĝos en UK Nitra

Dum UK Nitra, ISAE kunsidiĝos kaj elektos novan estraron. Informojn pri la novaj vojoj kaj laborplano de la Asocio oni diskutos dum la kunsido. Membroj aŭ nemembroj rajtas partopreni.

Se vi ŝatus kontribui, vi povas kandidatiĝi al estraraneco per retmesaĝo al: redaktisto@scienca-revuo.info, aŭ simple ĉeesti la asembleon. ISAE ĝoje bonvenigas aktivulojn.

 

 

Fiŝo sukcesas distingi homajn vizaĝojn

fisxho kracas

Studo elmontras, ke la lerteco rekoni vizaĝon simple per delikataj ŝanĝoj en trajtoj ne estas ekskluziva mamula kapablo. Sciencistoj trovis ke fiŝoj sukcesas fari la samon, kaj akurate distingas inter homaj vizaĝoj.

La fiŝo Toxotes chatareus vivas en riveroj de sudamerika tropika arbaro. Ĝi trovis originalan procedon ekhavi al si manĝaĵon: la fiŝo alproksimiĝas de la rivera surfaco kaj distingas inter la supraj branĉoj bongustan insekton. Ĝi plenigas la buŝon per akvo kaj kraĉas supren. La akva plenbuŝo trafas la malgrandan estaĵon kaj faligas ĝin surrivere, kie atendas la malsata fiŝo.

Ĉar tiu fiŝo plenumas sian taskon simple per vidado, la sciencistoj konsideris ĝin la plej taŭga modelo pruvi la ideon. Ili trejnis fiŝon kraĉi al vizaĝo, aperinta sur ekrano trovita super la akvario. Post la trejnado, ili aperigis du vizaĝojn samtempe, kaj la fiŝo daŭre trafis la lernitan. Ili variadis la homajn vizaĝojn per delikataj ŝanĝetoj en iliaj trajtoj, cele komfuzigi la fiŝon, sed vane. La fiŝo daŭre pravis kaj trafis la korektan vizaĝon en pli ol 80% el la provoj. Sciencistoj eĉ prezentis egalajn kapoformojn kaj aperigis simplan blank-nigran kolorajn kapojn al la fiŝo, sed tio ne malhelpis ĝian distingeblecon.

La rezulto de la eksperimento elmontras, ke la kapablo rekoni vizaĝon ne nur okazas en aliaj organismoj ol mamuloj, sed ankaŭ ke la kapablo rekoni ne limiĝas al la cerba strukturo koncerna al tiuj. Ĝis tiam la scienca komunumo akordas, ke la parto de la cerbo ligita al la kapablo rekoni vizaĝon estas la neokortekso. La fiŝo ne prezentas tian strukturon, nek nervoĉeloj similaj al ĝi. Malgraŭ ĉio, ĝi parkeras la vizaĝon kaj efike rekonas ĝin.

“Malgraŭ la manko de neokortekso, akurata rekonebleco troviĝas en tiuj fiŝoj. Do, cerbograndeco ne estas karaktero ekskluziva por lerni kaj rekoni vizaĝajn trajtojn”, diras la ĉefaŭtoro de la scienca artikolo kiu priskribas la eskerimenton.

Sube, vi povas trovi kiel oni konstruis la eksperimenton:

fisxho kracas 2.jpg

La ilustraĵo montras: A) la vizaĝoj prezentitaj (3D bildo); B) kiam oni senkolorigis kaj egaligis la kapoformon, kaj C) skemo pri la akvario, kie troviĝas la fiŝo kaj la ekrano aperiganta la vizaĝojn (el la artikolo, referencita sube).

 

Fonto: Discrimination of human faces by archerfish (Toxotes chatareus), Scientific Reports, DOI: 10.1038/srep27523

La aparato por malkuiri ovojn kuiritajn finfine trovis utilecon!

oeuf souriant
La lastan septembron, liaj laboroj gajnigis al li la Ig-nobelpremion pri kemio, kiu premias strangegajn inventojn. Hodiaŭ, Colin Raston kaj lia teamo el la universitato Flinders, en Aŭstralio, faris sian venĝon. Dank’ al ilia lerto por malkuiri kuiritajn ovojn, ili sukcesis precizege tranĉi nanotubojn karbonajn. Bona aŭguro por rapidegi disvastigon en diversaj uzoj.

Ĉiujare, en septembro, la Ig-nobelpremio premias la studojn sciencajn juĝitajn la plej strangegajn kaj senutilajn de la momento. En 2015, la Ig-nobelpremio pri kemio estis atribuita al Colin Raston, profesoro el Flinders-universitato, en Aŭstralio, pro lia aparato por malkuiri kuiritajn ovojn, pli serioze nomita Vortex Fluidic Device (VFD – Vortica Fluidigilo). La teamo de profesoro Raston, ĉiam asertis ke tiuj rezultoj kaŝas gravan sciencan eltrovon. Hodiaŭ, la pruvo! ĉar la VFD estis uzata por altranĉi karbonajn nanotubojn en tre precize difinitajn longojn.

Memoru ke la nanotuboj karbonaj estis malkovritaj antaŭ pli ol 60 jaroj. Tamen, estis nur en la 90-aj jaroj ke scienculoj vere ekinteresiĝis pri tiuj mirindaj strukturoj. La nanotuboj karbonaj estas ĉirkaŭ 200-foje pli rezistaj ol ŝtalo kaj ili konduktas elektron kvinfoje pli bone ol kupro, kaj estas pli maldensa ol aluminio. La malfacilaĵo estas ke ili ne estas tiel simple manipuleblaj. “Ili estas kvazaŭ spagetoj ke oni kuiru ‘al dente’. Se oni ne zorgas, la nanotuboj gluiĝas unu al aliaj kaj al ĉiuj ĉirkuaĵoj. Ili iĝas tiam tre konfuzitaj” rakontas Colin Raston humure.

Por prepari kaj tranĉi siajn nanotubojn, la scienculoj ĝis nun uzas metodojn sufiĉe malsimplajn, multekostajn kaj kiuj necesigas kemiaĵojn danĝerajn. Plie, ili ankoraŭ ne kapablas regi la longon de la tranĉaĵoj. Helpe de VFD, iomete da akvo, solvilo kaj lasera fasko, la Raston-teamo sukcesis, en nur kelkaj minutoj, tranĉi pecojn da nanotuboj karbonaj kies longo estis ĉirkaŭ 170 nanometroj.

La nanotuboj karbonaj de la medicino ĝis la renovigeblaj energioj.

La vera avantaĝo de nia teknologio estas ke ĝi permesas unuigi la tranĉojn. Se ni sukcese tranĉas nanotubojn karbonajn je 100 nanometroj de longo , estus perfekte por medicinaj uzoj” asertas Colin Raston. Fakte, tiu estas la ideala longo por eniri tumorojn kaj celi la tumorajn ĉelojn.
Tamen, la medicino tute ne estas la sola uzkampo pripensita de la teamo de la Flinders-universitato. Tia precizeco sur la kampo de tranĉado de nanotuboj karbonaj povus ankaŭ profitigi, ekzemple, al industrio pri sunenergio. La nanotuboj karbonaj estas malpezaj, flekseblaj kaj pli malmultekostaj ol kutimaj materialoj uzataj por sunĉeloj. “Se ni povas aldoni nanotubojn karbonajn precize tranĉitajn al proceso de sunĉelfarado, la efikeco pliboniĝos” asertas Kasturi Vimalanathan laboranto en la teamo. Donante al elektronoj plej mallongan transportovojon, la scienculo esperas ke la nanotuboj karbonaj plibonigos la fotonelektran konvertiĝon de la ĉeloj.