Abeloj kapablas solvi problemojn, lerni rigardante la solvon kaj instrui aliajn pri ĝi

abeloj-transdonas-informojn-kulture

Delonge oni scias, ke homoj ne estas la nursolaj animaloj kiu lernas kaj instruas kulturon, per sociaj interagoj. Orkoj pli efike lernas ĉasi post observi la konduton de spertaj individuoj. Primatoj ankaŭ ekregas la arton fiŝkapti per observado kaj longdaŭraj provoj, kaj kelkaj birdoj bone ripetas la metodon malfermi botelojn, kiam ili troviĝas apud plej malnovaj kaj malfermemaj samspeciuloj. Ĉi tiuj ekzemploj ilustras kiom ampleksa estas la transdonado de informoj per kulturo – se ni konsideras ke kulturo okazas kiam individuo “startas” novan konduton, kiu ĝeneraliĝas en la populacio simple per observado kaj ripetado fare de aliuloj. La ĝenerala scienca scio pri tio konsideras ke tiu transdonado de informoj okazas per kompleksaj lernmekanismoj, kiu evidente troviĝas en vertebruloj. Tamen, kelkaj sociaj insektoj montras iom da socia inform-akirado, kiel ekzemple la abeloj, kiu sukcese instruas aliajn individuojn pri kie ili devas serĉi nutrigan manĝofonton.

Surbaze de tiuj konsideroj, teamo da sciencistoj el Norvegio, Britio kaj Usono decidis pruvi kiom rafinitaj estas la abeloj kaj ties kapablo solvi malgrandan problemon, lerni per simpla observado de spertaj individuoj, kaj kiel tiu nova kono diskoniĝas en la abelaro.

Unue ili volis scii, ĉu eblas “trejni” abelojn pri nova sperto (Fig. 1). Oni oferis sukrozon en malgranda ronda plastikaĵo (kiu simulis floron) al abeloj, kiu simple englutis ĝian enhavon. Post ili aldonis malgrandan “tablon” kiu kovris la duonon de la disko. Ĉar la sukrozo troviĝis en la mezo, la abeloj trovis neniun problemon engluti ĝin. Kiam oni oferis denove la sukrozon, sed puŝis la diskon iom pli sub la tablo, je la maniero ke la abelo ne sukcesas simple trinki ĝin, la afero fariĝis pli malfacila. Tamen, la disko estis ligita al malgranda ŝnuro. Se la abelo tiras al si la ŝnuron, la disko alvenas el sub la tablo, kaj sukrozo troviĝas denove disponebla.

abeloj-transdonas-informojn-kulture-artikolo-jpg

Figuro 1. La skemo de la trejnado (fonto: el la scienca artikolo)

La sciencistoj observis, ke nur malgranda kvanto da abeloj lernis la taskon kontentige. Alia demando estas, se la abeloj instinkte sukcesus tiri la ŝnuron por ekhavi al si sukrozon, sen ajna trejnado. El diversaj pruvoj dum multe da tagoj observinte centojn da abeloj, nur kelkaj tre raraj kaj “esploremaj” individuoj sukcesis plenumi la taskon.

Tiam la sciencistoj provis respondi alian demandon: ĉu naivaj abeloj sukcesas lerni tiri al si la ŝnuron nur observante la agon de spertaj individuoj, kiu estis instruita per trejnado engluti sukrozon tielmaniere? Jen ilia eksperimento: naivaj abeloj estis enkaĝitaj en transvidebla kaĝo flanke de la disko kun sukrozo kaj la tablo. La spertaj abeloj estis instigitaj tiri la ŝnuron kaj konsumi la manĝaĵon, apud la naiva abelo. Poste, la naiva abelo estis liberigita antaŭ la tablo kaj la disko. Malgraŭ ili observis la tutan metodon fare de la spertulo, la provoj tiri la ŝnuron ne estis evidenta, nek estis unu el la unuaj provoj por manĝi. La rezulto elmontris, ke la abeloj lernas la “mekanismon” por solvi la problemon ne nur per simpla observado, sed kunigas diversajn bazajn provojn kun lernado per simpla elprovo-kaj-eraro, por fine sukcesi tiri la ŝnuron.

Ĉu eblas, ke tiuj simplaj taskoj kaj baza lernado povas ĝeneraliĝi en la abelaro kaj fariĝi nova kultura scio? Por respondi tion, sciencistoj trejnis individuojn el abelujo, kies abeloj neniam kontaktis trejnitajn individuojn antaŭe. La rezulto estis pozitiva. La abeloj kiu interagis kun la trejnita individuo kaj observis la taskon ankaŭ solvis la problemon kontentige. Aldone, kiam la trejnita individuo mortis, la aliaj abeloj spite tion daŭre agis akorde por engluti sukrozon, kaj aliaj pli junaj abeloj ankaŭ sciis kiel solvi la problemon. Tio klare elmontris, ke kiam individuoj lernas specifan taskon, ĝi sukcesas instrui la novan konon al la abelaro, kaj tiu nova kono konserviĝas en la kolektiva memoro de la abelaro.

Tiu eksperimento evidente montras, ke nevertebruloj ankaŭ povas krei socian kulturan lernadon surbaze de la sukcesaj pruvoj de kelkaj raraj individuoj, kiu siavice povas influi la konduton de la ĉirkaŭantaj individuoj. Tio atentigas pri la fakto de kulturo ne estas tiom kompleksa akiro kaj konservado de konduto je socia nivelo ekskluziva nur de animaloj kiaj vertebruloj. La simplaj agoj kaj konoj devenintaj de observado kaj elprovo-kaj-eraro ankaŭ povas fariĝi kultura en simplaj organismoj, kiel insektoj.

 

Fonto: Alem S, Perry CJ, Zhu X, Loukola OJ, Ingraham T, Søvik E, et al. (2016) Associative Mechanisms Allow for Social Learning and Cultural Transmission of String Pulling in an Insect. PLoS Biol 14(10): e1002564. doi:10.1371/journal.pbio.1002564